Çay dünyanın ən çox içilən içkilərindən biridir. Azərbaycanda isə çay gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi sayılır. Lakin çayın şəkərlə, yoxsa şəkərsiz içilməsinin sağlamlıq baxımından daha doğru seçim olduğu barədə mübahisələr davam edir. Şəkərli çayın enerji verməsi ilə bağlı fikirlər olsa da, əlavə şəkərin həddindən artıq qəbulu da sağlamlıq üçün arzuolunmaz nəticələr yarada bilər.
Şəkərli çayın hansı üstünlükləri var?
Şəkər tərkibli çay qandakı qlükozanı sürətlə artıraraq qısa müddətdə enerji verə bilər. Bu, xüsusilə fiziki yorğunluq zamanı özünü halsız hiss edən insanlarda müvəqqəti rahatlıq yarada bilər.
Şəkər həmçinin çayın dadını yumşaldır. Xüsusilə tərkibində taninlərin çox olduğu bəzi qara çaylarda yaranan acı və büzüşdürücü dad şəkərin əlavə olunması ilə azalır.
Bəzi hallarda çay süd və şəkərlə birlikdə qəbul edilir. Lakin bunu zəhərlənmənin və ya hər hansı xəstəliyin müalicəsi kimi qəbul etmək düzgün deyil. Belə vəziyyətlərdə əsas məsələ tibbi tövsiyələrə əməl etməkdir.
Bəs çayı şəkərsiz içmək zərərlidirmi?
Mövcud məlumatlara əsasən, çayı şəkərsiz içməyin özü zərərli hesab olunmur. Əksinə, əlavə şəkərin azaldılması ümumilikdə daha sağlam qidalanma istiqamətində addım sayılır.
Şəkərsiz çayın əsas üstünlüyü əlavə şəkər və kalori ehtiva etməməsidir. Çayın tərkibindəki polifenollar, o cümlədən katexinlər və digər antioksidant birləşmələr isə şəkər əlavə edilmədən də qəbul edilir.
Konkret olaraq “şəkərsiz çay diş minasından flüoru yuyur” və ya “şəkərsiz çay mədəyə daha çox zərər verir” kimi ümumi iddialara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Çayın təsiri onun dəmlənmə dərəcəsi, miqdarı və insanın fərdi həssaslığından asılıdır.
Çaya şəkər əvəzinə nə əlavə etmək olar?
Şirin dadı sevirsinizsə, şəkərin miqdarını azaltmaq üçün müxtəlif variantlardan istifadə etmək mümkündür.
Bal – dad baxımından şəkərə alternativdir, lakin onun da əsasən şəkərlərdən ibarət olduğunu nəzərə almaq lazımdır. Buna görə balı “məhdudiyyətsiz sağlam alternativ” hesab etmək düzgün deyil.
Meyvə və giləmeyvə – limon, portağal, alma, armud və digər meyvələr çaya əlavə dad və aroma verə bilər.
Steviya – kalorisiz və ya çox aşağı kalorili şirinləşdirici istəyənlər üçün alternativ ola bilər.
Ağcaqayın siropu və kokos şəkəri də alternativ kimi istifadə edilir, amma onların da əlavə şəkər mənbəyi olduğu unudulmamalıdır.
Ən yaxşı seçim hansıdır?
Əgər məqsəd gündəlik şəkər qəbulunu azaltmaqdırsa, çayı tədricən daha az şəkərlə içməyə alışmaq ən sadə variantdır. Bir müddət sonra dad reseptorları daha az şirin dada uyğunlaşa bilər.
Çayın faydalı və ya zərərli olması yalnız şəkərin olub-olmaması ilə müəyyən edilmir. Gün ərzində içilən çayın miqdarı, onun nə qədər tünd dəmlənməsi, əlavə edilən şəkərin miqdarı və insanın ümumi qidalanması da əhəmiyyətlidir.
Nəticə olaraq, “şəkərli çay mütləq şəkərsiz çaydan daha faydalıdır” demək düzgün deyil. Şəkər qısa müddətlik enerji verə bilər, lakin gündəlik çoxlu şəkər qəbulunun öz mənfi tərəfləri var. Sağlam insan üçün şəkərsiz və ya az şəkərli çay əksər hallarda daha münasib seçimdir.
