İnsanların başqa planetlərdə həyat olub-olmaması ilə bağlı marağı heç vaxt səngimir. Lakin alimlər üçün əsas sual artıq yalnız “yadplanetlilər varmı?” deyil.
Daha vacib sual belədir: Kainatda həyat üçün uyğun şərait nə qədər yayğındır?
Astronomlar son illərdə minlərlə ekzoplanet – Günəş sistemindən kənarda yerləşən planet – aşkar ediblər. Onların bir hissəsi öz ulduzlarından elə məsafədə yerləşir ki, nəzəri olaraq səthdə maye suyun mövcudluğu mümkün ola bilər.
Bu isə avtomatik olaraq orada həyatın olduğu anlamına gəlmir.
Həyat üçün nə lazımdır?
Alimlər planetdə həyat axtararkən bir neçə əsas göstəriciyə diqqət yetirirlər.
Maye su ən mühüm namizədlərdən biridir. Bundan başqa, uyğun temperatur, enerji mənbəyi və müəyyən kimyəvi elementlərin mövcudluğu da əhəmiyyətlidir.
Yer göstərir ki, həyat son dərəcə müxtəlif və ekstremal şəraitdə belə mövcud ola bilir. Buna görə başqa planetlərdə həyat axtarışı yalnız Yerə bənzər mühitlərlə məhdudlaşmır.
Bəs niyə hələ heç kimi görməmişik?
Bu, astronomiyada ən maraqlı suallardan biridir.
Kainatın ölçüsü təsəvvür edilməyəcək qədər böyükdür. Əgər həyat başqa yerlərdə də yaranıbsa, onun bizdən çox uzaqda olması mümkündür. Hətta inkişaf etmiş sivilizasiya mövcud olsa belə, onun siqnallarının Yerə çatması çox uzun vaxt apara bilər.
Digər ehtimal isə daha sadədir: həyat kainatda çox nadir ola bilər.
Yadplanetli həyat mütləq “kiçik yaşıl adamlar” deyil
Elm üçün yadplanetli həyat dedikdə ilk növbədə ağıllı sivilizasiya nəzərdə tutulmur.
Başqa planetdə və ya peykdə mikroorqanizm səviyyəsində həyatın tapılması belə elm tarixinin ən böyük kəşflərindən biri olardı.
Bu səbəbdən alimlər Mars, Yupiterin peyki Europa və Saturnun peyki Enceladus kimi obyektlərdə həyat üçün uyğun şəraitin izlərini araşdırırlar.
Ən maraqlısı isə budur: indiyə qədər yadplanetli sivilizasiyanın mövcudluğunu təsdiqləyən etibarlı sübut yoxdur. Amma kainatın böyüklüyü və aşkar edilən ekzoplanetlərin sayı “Yer yeganə yaşayış məkanıdırmı?” sualını getdikcə daha maraqlı edir.
