Həm xroniki yuxusuzluq, həm də həddindən artıq uzun müddət yatmaq bioloji yaşlanma prosesini sürətləndirə bilər.
2026-cı ildə beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu bioloji yaşlanmanın 23 göstəricisini araşdıraraq gecə yuxusunun hansı müddətinin sağlamlıq üçün daha əlverişli olduğunu müəyyənləşdirməyə çalışıb. Təhlil göstərib ki, həm kifayət qədər yatmamaq, həm də normadan artıq yatmaq daha sürətli bioloji yaşlanma və müxtəlif orqanların toxumalarında dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər.
ScienceDaily bu barədə Kolumbiya Universitetinin İrvinq Tibb Mərkəzinin araşdırmasına istinadən yazıb.
Gündə neçə saat yuxu optimaldır?
Təxminən 500 min insanın tibbi məlumatlarının təhlili alimlərə yuxu müddəti ilə bioloji yaşlanma göstəriciləri arasında U formalı əlaqəni müəyyən etməyə imkan verib.
Ən əlverişli göstəricilər sutkada orta hesabla 6,4–7,8 saat yatan iştirakçılarda müşahidə olunub.
Tədqiqatçılar 6 saatdan az və ya 8 saatdan çox yatan insanlarda bioloji yaşlanmanın daha ifadəli əlamətləri ilə əlaqə aşkar ediblər.
Alimlər müxtəlif orqan və sistemlərin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün süni intellektdən istifadə etməklə “bioloji saat” adlandırılan xüsusi modellər də hazırlayıblar. Bu modellər insanın xronoloji yaşı ilə yanaşı, orqanizmin bioloji vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən göstəriciləri təhlil edir.
Hansı orqan və sistemlər təsirlənə bilər?
Yuxu müddətinin pozulması müxtəlif sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir və təsirlər bir neçə orqan sistemini əhatə edə bilər.
Az yatmaq depressiya və təşviş pozuntuları, piylənmə və 2-ci tip şəkərli diabet ehtimalının artması ilə əlaqələndirilir.
Həm çox qısa, həm də həddindən artıq uzun yuxu ürək-damar sistemi ilə bağlı problemlərlə də əlaqələndirilir. Bunlara yüksək arterial təzyiq, ürəyin işemik xəstəliyi və ürək ritminin pozulması daxildir.
Yuxu rejimindəki dəyişikliklər tənəffüs sisteminə də təsir göstərə bilər. Araşdırmalarda yuxu pozuntuları astma və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi kimi vəziyyətlərlə əlaqələndirilib.
Həzm sistemi də bu prosesdən kənarda qalmır. Optimal yuxu müddətindən kənara çıxmaq qastrit və qastroezofageal reflüks xəstəliyi də daxil olmaqla mədə-bağırsaq sistemi problemləri ilə əlaqəli ola bilər.
Əsas nəticə nədir?
Araşdırmanın nəticələri yuxunun yalnız yorğunluğu aradan qaldıran gündəlik ehtiyac olmadığını göstərən elmi məlumatları genişləndirir. Yuxunun müddəti və rejimi orqanizmin ümumi vəziyyəti ilə əlaqəli ola bilər.
Bununla belə, müəyyən bir yuxu müddətinin bütün insanlar üçün dəyişməz “ideal norma” olduğunu söyləmək düzgün olmaz. Yaş, həyat tərzi, sağlamlıq vəziyyəti və digər fərdi amillər yuxuya olan ehtiyacı dəyişə bilər.
Əsas mesaj isə sadədir: davamlı olaraq çox az yatmaq qədər, ehtiyacdan artıq yatmaq da diqqət tələb edən vəziyyət ola bilər. Yuxu rejimində uzunmüddətli dəyişikliklər və ya davamlı yuxu problemləri varsa, bunun səbəbini həkimlə müzakirə etmək daha məqsədəuyğundur.
Sunay
