Bir boşqabda qalan yemək ilk baxışdan adi məişət tullantısı kimi görünür. Lakin qida tullantısının böyük həcmdə poliqonlara göndərilməsi ekoloji baxımdan daha ciddi nəticələr yarada bilər.
ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin məlumatına görə, qida tullantıları ABŞ-da poliqonlara göndərilən bərk məişət tullantılarının təxminən 24%-ni təşkil edir. Poliqonda üzvi tullantıların parçalanması zamanı metan əmələ gəlir.
Metan güclü istixana qazıdır. Bu səbəbdən yeməyin lazımsız yerə atılması yalnız ərzağın və pulun itirilməsi məsələsi deyil, həm də tullantıların idarə olunması problemidir.
Niyə məhz qida tullantısı daha çox metan yaradır?
Qida üzvi materialdır və poliqonun oksigensiz şəraitində parçalanır. EPA-nın araşdırmasına görə, qida tullantısının sürətli parçalanması onu poliqonlarda metan emissiyalarının mühüm mənbəyinə çevirir.
ABŞ üzrə aparılan hesablamalarda poliqonlardan atmosferə qaçan metanın təxminən 58%-nin poliqona düşən qida tullantıları ilə əlaqəli olduğu göstərilib.
Bu rəqəm bir ölkəyə aid hesablamadır, amma problemin miqyasını göstərmək üçün əhəmiyyətlidir.
Evdə nə etmək olar?
İlk addım alış-veriş planıdır. İnsan ehtiyacından artıq məhsul alanda onun bir hissəsinin vaxtı keçə bilər. Xüsusilə tez xarab olan tərəvəz, meyvə, süd məhsulları və hazır yeməklərdə bu risk yüksəkdir.
İkinci addım soyuducunun düzgün idarə edilməsidir. Evdə olan məhsulların son istifadə tarixlərinə nəzarət etmək, daha tez xarab olacaq məhsulları önə çəkmək və artıq hazırlanmış yeməyi porsiyalarla saxlamaq tullantını azalda bilər.
Üçüncü istiqamət kompostlaşdırmadır. Qida tullantısının uyğun üsulla kompostlaşdırılması onun poliqona getməsinin qarşısını ala bilər.
EPA da qida tullantılarının poliqonlardan yayındırılmasının metan emissiyalarını azaltmaq üçün effektiv üsullardan biri olduğunu qeyd edir.
“Çox azdır, nə dəyişəcək?” yanaşması
Ekoloji problemlərdə ən böyük yanlış təsəvvürlərdən biri fərdi davranışın əhəmiyyətsiz olduğunu düşünməkdir. Bir ailənin atdığı bir neçə kiloqram qida böyük rəqəm kimi görünməyə bilər. Amma minlərlə və milyonlarla ailənin davranışı birləşdikdə tullantının həcmi böyüyür.
Buna görə də qida tullantısının azaldılması həm ailə büdcəsinə, həm resurslardan istifadəyə, həm də tullantı sisteminə təsir edən praktik addımdır.
Yeməyi zibil qutusuna atmazdan əvvəl bir sual vermək kifayətdir: bunu həqiqətən almaq və hazırlamaq lazım idimi?
