Ev və ofislərdə dibçək bitkiləri yalnız dekorasiya vasitəsi deyil. Yaşıl bitkilərin interyeri dəyişdirməsi, təbiət hissi yaratması və məkanı daha canlı göstərməsi çoxdan məlumdur. Bəs onların otaqdakı havanı nəzərəçarpacaq dərəcədə təmizlədiyi barədə deyilənlər nə qədər doğrudur?
Bu məsələdə elmi məlumatlarla məşhur mifləri ayırmaq lazımdır.
Bəzi laboratoriya araşdırmaları müəyyən otaq bitkilərinin havadakı uçucu üzvi birləşmələrin (VOC) miqdarını azaltmaq potensialına malik olduğunu göstərib. 2020-ci ildə dərc edilmiş sistematik icmalda 95 elmi məqalə nəzərdən keçirilib və müxtəlif bitkilərin bəzi çirkləndiricilərin azalmasına, rütubətə və mikroiqlimə təsir göstərə bildiyi qeyd olunub.
Amma məsələ real mənzilə gəldikdə vəziyyət o qədər də sadə deyil.
ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi bildirir ki, bitkilərin qapalı məkan havasındakı çirkləndiriciləri praktik səviyyədə azaltması barədə sübutlar məhduddur. Bir çox əvvəlki tədqiqatlar kiçik və qapalı laboratoriya kameralarında aparılıb və onların nəticələrini adi mənzilə birbaşa tətbiq etmək çətindir. EPA-nın qiymətləndirməsinə görə, real məkanlarda düzgün ventilyasiya hava mübadiləsi baxımından bitkilərdən daha əhəmiyyətli amildir.
Başqa bir araşdırmada 12 laboratoriya tədqiqatının nəticələri təhlil edilib. Hesablamalara görə, adi otaqda bitkilərin VOC-ları azaltmaq qabiliyyətini hava mübadiləsinin təsiri səviyyəsinə çatdırmaq üçün çox böyük sayda bitki lazım ola bilər.
Yəni “otağa iki dibçək qoydum, artıq hava təmizlənir” yanaşması elmi baxımdan düzgün deyil.
Bəs bitkilərin heç bir faydası yoxdur?
Xeyr. Bitkilərin əsas üstünlüklərindən biri onların yaşayış və iş mühitini vizual olaraq yaxşılaşdırmasıdır. Bundan əlavə, bitkilərin transpirasiya prosesi otaqdakı rütubətə müəyyən təsir göstərə bilər. Lakin bu təsir otağın ölçüsündən, bitkinin növündən, sayından, temperaturdan və havalandırmadan asılıdır.
Burada bir başqa məqam da var: dibçəyin torpağı həddindən artıq nəm saxlanılarsa, mikroorqanizmlərin inkişafı üçün əlverişli mühit yarana bilər. EPA da həddindən artıq yaş torpağın müəyyən mikrobioloji risklər yarada biləcəyini qeyd edir.
Otaq bitkisini harada saxlamaq daha düzgündür?
Bitkinin sağlam qalması üçün ilk növbədə işıq rejimi nəzərə alınmalıdır. Birbaşa günəş işığı tələb edən bitkini qaranlıq küncdə saxlamaq onun inkişafını zəiflədə bilər. Əksinə, kölgəyə davamlı bitkiləri güclü günəş altında saxlamaq yarpaqların zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Suvarmada da “çox su = daha sağlam bitki” prinsipi işləmir. Dibçəyin drenaj imkanının olması və torpağın daim su içində qalmaması vacibdir.
Evdə neçə bitki saxlamaq lazımdır?
Bunun universal rəqəmi yoxdur. Bitkinin sayını otağın sahəsi, işıq, temperatur, rütubət və qulluq imkanlarına uyğun seçmək daha doğrudur.
Əgər məqsəd evdə havanın keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdırsa, ilk addım dibçək sayını artırmaq yox, otağı mütəmadi havalandırmaq, rütubəti nəzarətdə saxlamaq, tüstü və digər çirkləndirici mənbələri azaltmaqdır.
Otaq bitkiləri gözəl və faydalı interyer elementi ola bilər, lakin onları hava təmizləyicisinin tam əvəzi kimi qəbul etmək elmi baxımdan əsaslandırılmır.
