Bu gün Zoom, Skype, FaceTime və WhatsApp vasitəsilə dünyanın istənilən nöqtəsində olan insanla görüntülü danışmaq adi hala çevrilib. Halbuki bir əsr əvvəl telefonla danışarkən həmsöhbəti görmək ideyası fantastika kimi qəbul edilirdi. Lakin ABŞ-nin məşhur Bell Labs laboratoriyasının mühəndisləri hələ 1920-ci illərdə bu ideyanı reallığa çevirmək üçün təcrübələr aparırdılar.
Azpost.info “FOTOXRONİKA” layihəsində bu fotoları təqdim edir.
1927-ci il: İlk görüntülü rabitə sınağı
Bell Labs mühəndisləri 1927-ci ildə görüntünün telefon xətləri vasitəsilə ötürülməsi istiqamətində mühüm sınaq həyata keçirdilər. Təcrübədə ABŞ-nin o zamankı ticarət naziri Herbert Huver də iştirak edirdi. İlk sistemdə səs iki istiqamətdə ötürülsə də, görüntü yalnız bir istiqamətdə verilirdi. Buna baxmayaraq, 320 kilometrdən artıq məsafəyə görüntünün ötürülməsi rabitə tarixində mühüm hadisə idi.
Bu təcrübə göstərdi ki, telefon yalnız səsin deyil, insan təsvirinin də ötürülməsi üçün istifadə oluna bilər.
1950-ci illər: Laboratoriyadan gələcəyə açılan pəncərə
Sonrakı onilliklərdə Bell Labs görüntülü telefon ideyasını təkmilləşdirmək üçün çoxsaylı sınaqlar apardı.
1956-cı ildə laboratoriyada mövcud telefon xətləri üzərindən işləyə bilən daha kompakt eksperimental görüntülü telefon sistemi hazırlandı. Mühəndislər təsvirin ölçüsü, aydınlığı, kontrastı və ötürülmə keyfiyyəti üzərində işləyirdilər. Həmin dövrün texnologiyası müasir standartlarla müqayisədə olduqca primitiv idi. Lakin mühəndislərin qarşısında duran əsas məqsəd dəyişmirdi: danışan insanlar bir-birini yalnız eşitməməli, həm də görməli idilər.
1964-cü il: Picturephone dünyaya təqdim olunur
Bell Labs və onun ana şirkəti AT&T-nin uzunmüddətli tədqiqatları 1964-cü ildə yeni mərhələyə qədəm qoydu.
Nyu-Yorkda keçirilən Ümumdünya Sərgisində şirkət Picturephone adlı görüntülü telefon sistemini ictimaiyyətə təqdim etdi. Qurğunun kiçik ekranı və kamerası var idi. İnsanlar xüsusi məntəqələrdə bu cihaz vasitəsilə bir-biri ilə həm danışa, həm də görüntülü ünsiyyət qura bilirdilər.
Bu, gələcək videozəng texnologiyalarının kommersiya baxımından ilk ciddi nümayişlərindən biri idi.
Niyə gələcəyin telefonu kütləviləşə bilmədi?
İlk baxışdan inqilabi görünən bu texnologiya gözlənilən kommersiya uğurunu qazana bilmədi.
Bunun bir neçə səbəbi vardı:
Yüksək qiymət: Picturephone xidmətindən istifadə olduqca baha başa gəlirdi. Üç dəqiqəlik danışığın qiyməti təxminən 16 dollar, aylıq xidmət haqqı isə 160 dollar səviyyəsində göstərilirdi.
Aşağı görüntü keyfiyyəti: O dövrün telefon xətləri yüksək keyfiyyətli təsvir ötürmək üçün kifayət qədər imkanlara malik deyildi. Ekrandakı görüntü ağ-qara və bulanıq idi.
Məhdud istifadə imkanları: Xidmətdən hər yerdə istifadə etmək mümkün deyildi. Xüsusi avadanlıq və uyğun rabitə infrastrukturu tələb olunurdu.
İctimai tələbat: İnsanlar belə bahalı xidmətə kütləvi şəkildə pul ödəməyə hazır deyildilər.
Nəticədə AT&T-nin böyük investisiyalarına baxmayaraq, Picturephone layihəsi kommersiya baxımından uğursuz oldu və xidmət 1970-ci illərin sonlarına doğru dayandırıldı.
Uğursuz layihə, uğurlu gələcək
Bell Labs-ın eksperimental videotelefonları öz dövründə bazarı fəth edə bilmədi. Ancaq bu təcrübələr görüntünün rabitə şəbəkələri vasitəsilə ötürülməsi texnologiyasının inkişafına mühüm töhfə verdi.
Bir vaxtlar bahalı laboratoriya avadanlığı hesab edilən görüntülü telefon bu gün milyardlarla insanın gündəlik həyatının bir hissəsidir. Artıq bunun üçün xüsusi məntəqəyə getməyə, bahalı qurğu almağa ehtiyac yoxdur. Kiçik bir smartfon kifayətdir.
Təxminən bir əsr əvvəl Bell Labs mühəndislərinin laboratoriyada sınaqdan keçirdiyi ideya indi adi ünsiyyət vasitəsinə çevrilib.
Tarixin maraqlı ironiyası budur: Bir vaxtlar gələcəyin texnologiyası hesab edilən görüntülü telefonun uğursuz kommersiya təcrübəsi sonradan dünyanın ən geniş yayılmış ünsiyyət formalarından birinin yolunu açdı.
