Yaxın Şərqdən neft və qaz tədarükündən məhrum olan istehlakçı ölkələr alternativ enerji mənbələrini təcili axtarırlar və getdikcə daha çox bu mənbələri ABŞ-da tapırlar. Financial Times yazır ki, həm Avropa, həm də Asiya Amerikanın enerji tədarükündən daha çox asılı vəziyyətə düşür, çünki bu mənbələr onlara daha sabit və “geosiyasi baxımdan daha təhlükəsiz” görünür. Bu, qısa müddətdə Amerika korporasiyalarına milyardlarla dollar qazanc gətirir. Amma nəşr qeyd edir ki, son illərin şokları və balanssızlıqları uzunmüddətli perspektivdə bütün sənaye üçün problemlər yarada bilər.
Yönü dəyişən axınlar
2022-ci ildən bəri baş verən hər bir enerji şoku dünyadakı formalaşmış neft-qaz axınlarını dəyişdirib və ABŞ enerji resurslarının cəlbediciliyini artırıb. Yaxın Şərqdəki müharibənin nəticələri artıq görünür: ötən həftə ABŞ-ın neft ixracı gündəlik 5,2 milyon barelə çataraq rekord yeniləyib. Bu, əvvəlki həftə ilə müqayisədə təxminən 1 milyon barel çoxdur.
Kpler-in məlumatına görə, bu ayın əvvəlində ABŞ-a neft yükləmək üçün 65-dən çox boş supertanker gedirdi. Bu, İranla müharibə başlamazdan əvvəlki səviyyədən demək olar üç dəfə çoxdur. Ötən il orta gündəlik göstərici 28 gəmi idi. Apreldə Avropa aviasiya yanacağının üçdə birindən çoxunu ABŞ neft emalı zavodlarından alacaq. Bu isə yanvar ayı ilə müqayisədə iki dəfə artıqdır.
Rystad Energy-nin hesablamalarına görə, əgər neftin qiyməti bir barel üçün 100 dollar səviyyəsində qalsa, Amerika neft şirkətləri bu il əlavə 63 milyard dollar pul axını əldə edəcəklər. ABŞ qaz sənayesi isə uzunmüddətli təkan qazana bilər: əgər 2022-ci ildən sonra Avropa Amerikanın mayeləşdirilmiş təbii qazına yönəlibsə, indi Asiya da eyni yolu seçə bilər. Amerikalılar bazarın böyük hissəsi uğrunda mübarizə apara bilərlər. Çünki İranla müharibə başlamazdan əvvəl Asiya Fars körfəzindən mayeləşdirilmiş təbii qazın 25%-dən çoxunu, neftin isə təxminən 40%-ni alırdı.
Uzun illərin hazırlığı
Hələ 2000-ci illərin ortalarında ABŞ istehlak etdiyi neftin 60%-ni idxal edirdi. 2019-cu ilə gəldikdə isə hidravlik lay çatlatma və horizontal qazma texnologiyaları sayəsində ölkə xalis enerji ixracatçısına çevrildi. ABŞ-da boru kəmərləri artan qaz həcmlərini daşımaqda çətinlik çəkdiyi üçün ölkədə LNG terminalları tikildi. İlk partiya 2016-cı ildə göndərildi, cəmi yeddi il ərzində isə ABŞ Avstraliya və Qətəri geridə qoyaraq dünyanın ən böyük LNG ixracatçısına çevrildi. Ağ Ev növbəti beş il ərzində qaz ixrac güclərini iki dəfə artırmağı planlaşdırır.
Avropa bazarının bir hissəsini ABŞ artıq ələ keçirə bilib. Əgər 10 il əvvəl Avropa ABŞ-dan nə neft, nə də qaz idxal edirdisə, indi oradan neftinin təxminən 15%-ni və mayeləşdirilmiş təbii qazının yarıdan çoxunu alır. İndi isə Ağ Ev əsas diqqəti Asiyaya yönəldir. Çünki bu region Avstraliya, Rusiya və Yaxın Şərq tədarükündən asılıdır.
Artan risklər
Bu strategiya bir neçə risklə qarşılaşır — həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli risklərlə.
Birincisi, Amerika enerji resurslarını alan ölkələr ehtiyat edirlər ki, ABŞ-da növbəti administrasiya yenidən kursu dəyişə və diqqəti neft-qaz hasilatından yaşıl enerjiyə yönəldə bilər.
İkincisi, Amerika şirkətləri artıq artan tələbatın öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkirlər. ABŞ hökumətinin qiymətləndirməsinə görə, ölkə yaxın 12 ayda neft hasilatını gündəlik cəmi 340 min barel artıra biləcək. İstehsalı ən sürətlə artıra bilən şist nefti operatorları isə narahatdırlar ki, neft bumu sonradan enişlə əvəzlənə bilər və qiymətlərin düşməsi layihələri rentabelli olmayacaq vəziyyətə gətirər.
Uzunmüddətli perspektivdə enerji idxal edən ölkələr elektromobilləri daha fəal tətbiq etməyə və bərpa olunan enerjiyə keçməyə daha həvəsli olacaqlar. Avropa artıq Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinin yaratdığı əvvəlki böhrana məhz belə reaksiya verib. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, Avropa İttifaqında günəş və külək enerjisinin inkişaf tempi üç dəfə sürətlənib, qaz istehlakı isə müharibədən əvvəlki səviyyədən aşağı olaraq qalır. Çin də öz yaşıl enerji sektorunu fəal şəkildə genişləndirir.
Nəticədə FT-nin həmsöhbətləri ehtiyat edirlər ki, illər keçdikcə belə bir mənzərə ortaya çıxa bilər: ABŞ enerji tədarükçüləri sadəcə kiçilən bazardan daha böyük pay alıblar.
