İranla müharibə ABŞ iqtisadiyyatını sarsıdıb, ölkədə hər bir müəssisə və ailə artıq təsirini hiss edib.
Azpost.info-nun məlumatına görə, ayın əvvəlində Beynəlxalq Enerji Agentliyi neft bazarında görünməmiş bir böhran barədə xəbərdarlıq edib: Təchizatda fasilə yüksək qiymət fonunda tələbatın azalmasına səbəb ola bilər. İlk mənfi dəyişikliklər artıq ABŞ-da müşahidə olunub.
Bu barədə CNN məlumat verir.
Yanacaq qiymətlərinin artması amerikalıların cüzdanlarına tez bir zamanda zərbə vurub, onların gəlirlərini “yeməyə” başlayıb. Bu, xüsusilə əhalinin ən yoxsul təbəqələri üçün ağrılı olub. İnflyasiya sürətlənib, əmək haqqı artımı yavaşlayıb və istehlakçı nikbinliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb. Bütün bunlar vəziyyətin daha da pisləşməsinə işarə edə bilər.
İstehlakçıların nisbi dayanıqlığına baxmayaraq ekspertlər xəbərdarlıq edirlər: İranla bağlı münaqişə nə qədər uzun müddət davam etsə və Hörmüz boğazında məhdudiyyətlər qüvvədə qalsa, ciddi iqtisadi geriləmə riski bir o qədər yüksək olar. RSM US-un baş iqtisadçısı Co Brusuelas vurğulayır ki, zaman ABŞ iqtisadiyyatının tərəfində deyil.
Enerji xərcləri ev təsərrüfatlarından tutmuş iri sənaye sahələrinə qədər demək olar ki, hər sektora təsir göstərir. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, ABŞ iqtisadiyyatı çoxsaylı qiymət amillərinə məruz qalır. Buna görə də tələbatın azalması sektordan və gəlir səviyyəsindən asılı olaraq qeyri-bərabər olacaq.
Analitiklər bir sıra nəticələr zəncirini müəyyən edirlər. Birincisi, neft qiymətləri yüksəlir və ailələrə və müəssisələrə maliyyə yükünü artırır. Nəticədə insanlar qənaət etməyə və ixtiyari xərcləri azaltmağa başlayırlar. Daha sonra avtomobillər və ya ipoteka kimi əsas alışlar təxirə salınır.
Daha sonra şirkətlər mənfi təsir hiss edirlər: tələbin azalması və artan logistika xərcləri (xüsusən də dizel yanacağının qiymətlərinin artması səbəbindən) mənfəəti azaldır. Müəssisələr investisiyaları azaltmağa, işə qəbulu dondurmağa və nəticədə işdənçıxarmalara əl atmağa başlayırlar.
Daha sonra Federal Ehtiyat müdaxilə edir. İnflyasiya ilə mübarizə aparmaq üçün tənzimləyici faiz dərəcələrini artıra bilər və bu da iqtisadi fəaliyyəti daha da yavaşlada bilər. Yüksək qiymətlər davam edərsə, bu, uzunmüddətli dəyişikliklərə səbəb olacaq: elektrikli nəqliyyat vasitələrinə tələbatın artması, məsafədən işə keçid və insan əməyini əvəz etmək üçün texnologiyanın aktiv tətbiqi.
Problemlər neftdən başqa daha çox şeyə təsir edir. Hörmüz boğazından bir çox strateji əhəmiyyətli resurslar keçir. Gübrə çatışmazlığı ərzaq qiymətlərinin artmasına, helium çatışmazlığı mikroçip istehsalını ləngidə və səhiyyə xərclərini artıra, qaz və kükürd çatışmazlığı isə sənaye xərclərini artıra bilər.
Oxford Economics iqtisadçısı Nensi Vanden Houten hesab edir ki, mövcud vəziyyət münaqişənin əvvəlində gözləniləndən daha az dramatik görünür. Onun sözlərinə görə, neft qiymətləri artıq zirvələrindən geri çəkilib. Müvəqqəti atəşkəs sabitlik əlavə edib və istehlakçılar vergi geri ödəmələri və fond və daşınmaz əmlak bazarlarında güclü mövqelər vasitəsilə qiymət artımlarını qismən kompensasiya edə biliblər.
Buna baxmayaraq, o, vəziyyətin dəyişkən olduğunu və tez dəyişə biləcəyini xəbərdar edir. Münaqişənin müddəti və strateji əhəmiyyətli marşrutlarda hərəkət etmək qabiliyyəti əsas amillər olaraq qalır.
Ekspertlər vurğulayırlar ki, neft və digər vacib resursların tədarükündəki fasilələr iqtisadiyyatda dalğalanmaya və geniş çeşiddə mal və xidmətlərin qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər.
Axios nşri qeyd edir ki, ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyatlar üçün yeni ssenariləri, o cümlədən zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını nəzarətdə saxlamaq üçün quru qüvvələrinin və ya xüsusi təyinatlı qüvvələrin əməliyyatlarının potensial istifadəsini nəzərdən keçirir.
Qlobal miqyasda böhran artıq Asiya bazarlarına təsir göstərib: Çin və Cənubi Koreyaya neft emalının azaldılması yanacaq ixracını azaldıb və bu da İndoneziya və Filippin kimi idxalçılara təsir edib. Vəziyyət daha həssas iqtisadiyyatlarda daha da mürəkkəbdir: məsələn, Hindistan artıq dizel çatışmazlığı yaşayır və yük maşını sürücüləri boş yanacaqdoldurma məntəqələri səbəbindən məcburi dayanacaqlar barədə məlumat verirlər.
