ölüm
İnsan öldükdən sonra beynin fəaliyyətinin tam dayanıb-dayanmaması ilə bağlı uzun illərdir davam edən mübahisələr yenidən gündəmə gəlib.
ABŞ və Çin alimlərinin son araşdırmaları göstərir ki, insan beyni klinik ölüm anından sonra qısa müddət ərzində müəyyən aktivliyi davam etdirə bilər. Tədqiqat nəticələri elmi dünyada böyük maraq doğurub.
Araşdırmalar zamanı alimlər ürək dayanmasından sonra beyində baş verən elektrik impulslarını və neyron aktivliyini müşahidə ediblər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bəzi hallarda beyin bir neçə dəqiqə ərzində yüksək aktivlik nümayiş etdirib. Bu isə “ölümə yaxın təcrübələr” kimi tanınan hadisələrin arxasında elmi əsasların ola biləcəyini göstərir.
ABŞ-də fəaliyyət göstərən nevrologiya üzrə tədqiqat qruplarından biri reanimasiya şöbələrində qeydə alınan məlumatları təhlil edib. Tədqiqatçılar bəzi xəstələrin ürəyi dayandıqdan sonra belə beyində yaddaş, şüur və qavrama ilə əlaqəli bölgələrdə aktivlik müşahidə edildiyini açıqlayıblar.
Çinli alimlər isə laboratoriya şəraitində apardıqları araşdırmalarda beyində oksigen səviyyəsinin azalmasından sonra neyronların qısa müddət ərzində “son enerji partlayışı” yaşadığını bildiriblər. Ekspertlərin fikrincə, bu proses insanın həyatının son anlarında müxtəlif görüntülər və hisslər yaşamasına səbəb ola bilər.
Nevroloq alimlər hesab edir ki, ölüm prosesi düşünüldüyü qədər ani deyil. Onların fikrincə, ürəyin dayanması həyatın tam sonu hesab edilsə də, beynin bütün funksiyalarının sönməsi müəyyən vaxt tələb edir. Bu müddətin insanın yaşına, sağlamlıq vəziyyətinə və ölüm səbəbinə görə dəyişə biləcəyi bildirilir.
Mövzu ilə bağlı danışan bəzi mütəxəssislər ehtiyatlı yanaşmanın vacib olduğunu vurğulayırlar. Onların sözlərinə görə, beynin aktiv qalması insanın tam şəkildə şüurlu olması anlamına gəlmir. Araşdırmalar əsasən neyron reaksiyalarını və elektrik siqnallarını əhatə edir.
Son illərdə “ölümə yaxın təcrübələr” yaşayan insanların sayı ilə bağlı müxtəlif statistikalar da açıqlanıb. Bir çox insan klinik ölüm zamanı işıq görmək, bədəni kənardan izləmək və ya keçmiş xatirələrin canlanması kimi hisslər yaşadığını deyir. Alimlər hesab edir ki, beyindəki son aktivlik dalğaları bu təcrübələrin yaranmasına təsir göstərə bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, mövzu hələ tam öyrənilməyib və gələcək araşdırmalar insan beyninin ən böyük sirlərindən birinə aydınlıq gətirə bilər. Bununla belə, son nəticələr ölüm və şüur anlayışı ilə bağlı elmi baxışların dəyişə biləcəyini göstərir.
Araşdırmalar sosial şəbəkələrdə də geniş müzakirələrə səbəb olub. Bəzi istifadəçilər bunu “ölümdən sonrakı həyat” iddiaları ilə əlaqələndirsə də, alimlər məsələyə yalnız elmi baxımdan yanaşmağın vacibliyini bildirirlər.
