Rəqəmsal ticarət son illərdə sürətlə inkişaf edib və artıq insanların böyük hissəsi gündəlik alış-verişini onlayn platformalar vasitəsilə edir. Rahatlıq, vaxt qənaəti və geniş seçim imkanı bu sahəni daha da populyarlaşdırır. Lakin kibertəhlükəsizlik və istehlakçı hüquqları üzrə ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, istifadəçilər tez-tez diqqətsizlik səbəbindən maliyyə və şəxsi məlumat riskləri ilə üzləşirlər.
Azpost.info bildirir ki, mütəxəssislərin fikrincə, onlayn alış-veriş zamanı edilən kiçik səhvlər belə ciddi nəticələrə – pul itkisi, kart məlumatlarının oğurlanması və ya keyfiyyətsiz məhsul alışı ilə nəticələnə bilər.
Aşağıda ekspertlərin ən çox qeyd etdiyi 5 əsas səhv təqdim olunur.
1. Şübhəli və qeyri-rəsmi saytlardan alış-veriş
Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri bildirir ki, istifadəçilərin ən böyük səhvi tanımadıqları və ya yoxlanılmamış saytlardan alış-veriş etməsidir. Saxta onlayn mağazalar real brendlərin adından istifadə edərək istifadəçiləri aldada bilir.
İT təhlükəsizlik analitiklərinin sözlərinə görə, bu cür saytlar çox vaxt:
peşəkar görünüşlü olsa da,
domen adları şübhəli olur,
əlaqə məlumatları natamam olur.
Ekspertlər yalnız rəsmi və tanınmış platformalardan istifadə etməyi tövsiyə edir.
2. Kart məlumatlarını təhlükəli saytlara daxil etmək
Maliyyə təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər qeyd edir ki, istifadəçilər çox vaxt saytın təhlükəsizlik sertifikatını yoxlamadan kart məlumatlarını daxil edirlər.
Ekspertlər xəbərdarlıq edir: Əgər sayt HTTPS protokolu ilə qorunmursa, kart məlumatlarını daxil etmək ciddi riskdir.
Həmçinin, CVV kodu və SMS təsdiq şifrələrinin üçüncü şəxslərlə paylaşılması da ən təhlükəli səhvlərdən biridir.
3. Şübhəli endirimlərə aldanmaq
Marketinq və istehlak davranışı üzrə analitiklər bildirir ki, “çox ucuz qiymət” psixoloji olaraq istifadəçiləri cəlb edir və qərarı tələsik verməyə səbəb olur. Ekspertlərin fikrincə bazar qiymətindən həddən artıq aşağı təkliflər çox vaxt risklidir. saxta kampaniyalar ən çox bayram və endirim dövrlərində artır.
4. 3D Secure və bildirişlərin deaktiv edilməsi
Bank təhlükəsizliyi üzrə ekspertlər vurğulayır ki, bir çox istifadəçi əməliyyat bildirişlərini və 3D Secure sistemini söndürür. Bu isə kartın icazəsiz istifadəsini gec aşkar etməyə səbəb olur.
Mütəxəssislər bildirir ki SMS və push bildirişləri real vaxtda nəzarət imkanı yaradır. 3D Secure sistemi əlavə təhlükəsizlik qatıdır və mütləq aktiv olmalıdır.
5. Şəxsi məlumatların həddindən artıq paylaşılması
Rəqəmsal təhlükəsizlik üzrə analitiklərin sözlərinə görə, istifadəçilər sosial şəbəkələrdə və ya alış-veriş platformalarında lazımsız şəxsi məlumatları paylaşır.
Bu məlumatlar haker hücumları, sosial mühəndislik (social engineering) hücumları üçün istifadə oluna bilər. Ekspertlər xüsusilə doğum tarixi, kart şəkli və telefon nömrəsinin açıq paylaşılmamasını tövsiyə edir.
Ekspertlərin ümumi fikrinə görə, onlayn alış-verişdə təhlükəsizlik əsasən istifadəçinin diqqətindən asılıdır. Texnologiyalar inkişaf etsə də, insan faktoru hələ də ən zəif halqa olaraq qalır. Sadə qaydalara əməl etmək lazımdır: Yalnız etibarlı saytlardan istifadə etmək, təhlükəsizlik bildirişlərini aktiv saxlamaq və şəxsi məlumatları paylaşmamaqla əksər risklərin qarşısını almaq mümkündür.
Rəqəmsal ticarət genişləndikcə, istehlakçıların da kibergigiyena vərdişlərini gücləndirməsi daha vacib hala gəlir.
Sunay Aydın
