Son illərdə ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Copilot və Meta AI kimi süni intellekt çat-botları milyonlarla insanın gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bir çox istifadəçi bu platformalara şəxsi problemləri, münasibətləri və emosional çətinlikləri barədə danışır. Bunun əsas səbəbləri isə onların gecə-gündüz əlçatan olması, anonimlik təmin etməsi və istifadəçini mühakimə etməməsidir.
Azpost.info xəbər verir ki, Journal of Psychopathology and Clinical Science jurnalında dərc olunan yeni araşdırma universal süni intellekt çat-botlarından psixoloji dəstək məqsədilə istifadə etməyin bəzi hallarda mövcud problemləri həll etmək əvəzinə onları daha da dərinləşdirə biləcəyini göstərir.
İstifadəçilərin əksəriyyəti emosional dəstək axtarır
Araşdırmaya görə, çat-botlarla ünsiyyətin təxminən 70 faizi işlə deyil, gündəlik həyat, münasibətlər və psixoloji vəziyyətlə bağlı mövzuları əhatə edir.
Bundan əlavə, psixi pozuntu diaqnozu qoyulmuş insanların təxminən yarısı ən azı bir dəfə süni intellektdən psixoloji dəstək almağa çalışıb. Onların əksəriyyəti bu barədə həkim və ya psixoloquna məlumat verməyib.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, psixoloji yardım üçün xüsusi hazırlanmış və klinik sınaqlardan keçmiş süni intellekt sistemləri mövcuddur. Lakin ChatGPT və Gemini kimi ümumi təyinatlı çat-botlar psixi sağlamlıq xidmətləri göstərmək üçün hazırlanmayıb və böhran vəziyyətləri üçün tibbi təhlükəsizlik protokollarına malik deyil.
Alimlərin müəyyən etdiyi 5 əsas risk
Araşdırmanın müəllifi süni intellektdən yanlış istifadə zamanı yarana biləcək beş əsas təhlükəni qeyd edir.
1. Mütəxəssisə müraciətin gecikdirilməsi
İnsanlar bəzən süni intellekti psixoloq və ya psixiatrın əvəzi kimi qəbul edirlər. Bu isə peşəkar yardımın gecikməsinə səbəb ola bilər.
2. Narahatlığın daha da güclənməsi
Çat-botlar adətən istifadəçini dəstəkləməyə çalışır və onun fikirlərini təsdiqləyir. Bu isə təşviş pozuntusu və ya obsesiv-kompulsiv pozuntusu (OKP) olan insanlarda daim təsdiq axtarma vərdişini gücləndirə bilər.
3. Sosial təcridin artması
Tənqid və qınaq görməyən istifadəçilər real insanlarla ünsiyyət əvəzinə süni intellektlə danışmağa üstünlük verə bilərlər. Bu isə zamanla sosial əlaqələrin zəifləməsinə səbəb ola bilər.
4. Yanlış düşüncələrin möhkəmlənməsi
Araşdırmada qeyd olunur ki, çat-botların istifadəçi ilə həddindən artıq razılaşması bəzi hallarda yanlış və ya reallıqdan uzaq inancları gücləndirə bilər. Müəlliflər bu ehtimalı şərti olaraq “Süni intellekt psixozu” adlandırırlar, lakin bildirirlər ki, bu istiqamətdə əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
5. Süni intellektdən asılılıq
Əgər insan hər qərarını süni intellektin tövsiyələri əsasında verməyə başlayarsa, zamanla öz qərarlarına inamını itirə və texnologiyadan həddindən artıq asılı vəziyyətə düşə bilər.
Araşdırmalar davam etdirilməlidir
Müəllif qeyd edir ki, hazırkı nəticələr əsasən müşahidələrə, ayrı-ayrı klinik hallara və istifadəçi təcrübələrinə əsaslanır. Süni intellektin psixi sağlamlığa təsirini dəqiq qiymətləndirmək üçün daha genişmiqyaslı elmi araşdırmalara ehtiyac var.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gələcəkdə süni intellekt sistemlərinə daha güclü təhlükəsizlik mexanizmləri və klinik nəzarət alqoritmləri əlavə olunmalıdır. Bu, texnologiyanın faydalarını qorumaqla yanaşı, mümkün riskləri də minimuma endirə bilər.
N.Talıbov
