İnsanlıq tarixində kitab həmişə bilik və mədəniyyətin əsas daşıyıcısı olub. Min illər əvvəl insanlar fikirlərini gil lövhələrə, papiruslara və perqamentlərə yazırdılar. Sonra çap dəzgahının ixtirası kitabı hər kəs üçün əlçatan etdi. XXI əsrdə isə oxuma mədəniyyəti yeni mərhələyə qədəm qoyub.
Artıq milyonlarla insan elektron kitablar, planşetlər və smartfonlar vasitəsilə mütaliə edir. Audiokitablar isə avtomobildə, idman zamanı və gündəlik işlər görülərkən kitab “oxumağa” imkan yaradır.
Son illərdə süni intellekt də bu sahəyə daxil olub. Müasir proqramlar kitabları qısa xülasə edir, mətnləri müxtəlif dillərə tərcümə edir, hətta oxucuların maraq dairəsinə uyğun yeni əsərlər tövsiyə edir.
Bununla yanaşı, ənənəvi kitabların dəyəri hələ də yüksək olaraq qalır. Psixoloqlar bildirirlər ki, kağız kitab oxuyan insanlar məlumatı daha yaxşı yadda saxlayır, diqqəti daha uzun müddət cəmləyə bilir və mətnlə emosional əlaqə qurur.
Kitabxanalar da dəyişir. Bir çox ölkədə onlar artıq yalnız kitab saxlanılan məkan deyil, həm də mühazirələrin, sərgilərin, yaradıcılıq görüşlərinin və rəqəmsal təlimlərin keçirildiyi mədəniyyət mərkəzlərinə çevrilib.
UNESCO-nun məlumatına görə, oxu vərdişi olan cəmiyyətlərdə təhsil səviyyəsi, yaradıcılıq potensialı və vətəndaş fəallığı daha yüksək olur. Buna görə də bir çox ölkələr uşaqlar arasında mütaliə vərdişinin formalaşdırılması üçün xüsusi proqramlar həyata keçirirlər.
Texnologiya kitabın formasını dəyişsə də, onun əsas missiyası – insanı düşündürmək, öyrətmək və dünyagörüşünü genişləndirmək – dəyişməz qalır. Gələcəyin oxucusu bəlkə də həm kağız kitabı, həm elektron nəşri, həm də süni intellektin imkanlarını birlikdə istifadə edəcək.
