2026-cı il iyulun 1-nə Azərbaycanın xarici dövlət borcu 4 milyard 616,8 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Bu, cari il üzrə proqnozlaşdırılan ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 6 faizinə bərabərdir.
Bu barədə Maliyyə Nazirliyinin **”2026-cı ilin I yarımili üzrə dövlət borcu və dövlət zəmanətli borca dair Statistik Bülleteni”**ndə bildirilib.
Xarici borc 196,7 milyon dollar azalıb
Məlumata görə, xarici dövlət borcu ilin əvvəli ilə müqayisədə 196,7 milyon ABŞ dolları və ya 4,1 faiz azalıb.
Nazirlik bunu bir neçə amillə izah edir. Belə ki, ilin ilk altı ayında kredit sazişləri çərçivəsində 57,1 milyon ABŞ dolları məbləğində yeni vəsait istifadə olunsa da, xarici valyutaların ABŞ dollarına nisbətdə ucuzlaşması borcun dollar ifadəsində 20,4 milyon dollar azalmasına səbəb olub. Bununla yanaşı, 233,4 milyon ABŞ dolları məbləğində əsas borc ödənişlərinin həyata keçirilməsi ümumi borc yükünü aşağı salıb.
Nəticədə xarici dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti ilin əvvəli ilə müqayisədə 0,3 faiz bəndi azalaraq 6 faizə enib.
Borcun yarısı sabit, yarısı dəyişkən faizlədir
İyulun 1-nə olan vəziyyətə görə, xarici dövlət borcunun 50,6 faizi sabit faiz dərəcəsi ilə, 49,4 faizi isə dəyişkən faiz dərəcəsi ilə cəlb olunub.
Ən böyük kreditor Asiya İnkişaf Bankıdır
Nazirliyin məlumatına əsasən, xarici dövlət borcu portfelinin:
35,7 faizi Asiya İnkişaf Bankının,
30 faizi beynəlxalq maliyyə bazarında yerləşdirilmiş avrobondların,
12,9 faizi Dünya Bankının,
21,4 faizi isə İslam İnkişaf Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi, Asiya İnfrastruktur və İnvestisiya Bankı və digər maliyyə institutlarının payına düşür.
Valyuta ehtiyatları borcdan 18,6 dəfə çoxdur
Bülletendə diqqət çəkən məqamlardan biri də Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları ilə bağlıdır.
İyulun 1-nə Dövlət Neft Fondunun və Mərkəzi Bankın birlikdə strateji valyuta ehtiyatları 85,8 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu göstərici ölkənin xarici dövlət borcunu təxminən 18,6 dəfə üstələyir.
Borcun qaytarılma müddəti açıqlanıb
Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə borcun 59,5 faizi növbəti 5 il ərzində, 34,9 faizi 5 ildən 10 ilə qədər müddətdə, 5,6 faizi isə 10 ildən artıq müddətdə ödənilməlidir.
Mövcud kredit müqavilələri və avrobondlar üzrə geri ödəniş qrafikinə əsasən, xarici dövlət borcunun orta ödəmə müddəti 4,8 il təşkil edir.
Borc əsasən ABŞ dolları ilədir
Xarici dövlət borcunun valyuta strukturu da açıqlanıb. Borcun:
86,4 faizi ABŞ dolları,
6,1 faizi avro,
3,1 faizi yapon yeni,
2,9 faizi Beynəlxalq Valyuta Fondunun Xüsusi Borcalma Hüquqları (XBH),
1,5 faizi isə digər valyutalarla formalaşıb.
İlk yarımildə 393 milyon dollardan çox ödəniş edilib
2026-cı ilin ilk altı ayında dövlət büdcəsi hesabına xarici borclar üzrə 290,7 milyon ABŞ dolları əsas borc, 102,7 milyon ABŞ dolları faiz ödənişi həyata keçirilib.
Bununla yanaşı, xarici dövlət borcu portfelinin 30 faizini və ya 1 milyard 387,3 milyon ABŞ dollarını beynəlxalq maliyyə bazarında yerləşdirilmiş avrobondlar təşkil edir.
İqtisadçılar hesab edirlər ki, xarici dövlət borcunun azalması və strateji valyuta ehtiyatlarının borcu dəfələrlə üstələməsi Azərbaycanın borc dayanıqlılığı baxımından müsbət göstəricidir. Bununla belə, borc portfelinin təxminən yarısının dəyişkən faiz dərəcələri ilə formalaşması qlobal faiz siyasətində mümkün dəyişikliklər fonunda diqqətlə izlənilməli olan amillərdən biri olaraq qalır.
Samir Abdulla
