Smartfondan tamamilə imtina etmək, danışmamaq və bir neçə gün tam sükut içində qalmaq müasir insan üçün informasiya axınından uzaqlaşmaq və dincəlmək üçün yaxşı üsul kimi görünə bilər. Lakin belə bir eksperimentin gözlənildiyindən daha çətin olduğu ortaya çıxıb.
“Washington Post” qəzetinin jurnalisti Dana Milbank bunu özü sınamaq qərarına gəlib və üç günlük sükut düşərgəsinə qatılıb. Telefon və kompüterdən istifadə etməyən, danışmayan jurnalistin bu müddətdə yaşadığı emosional dəyişikliklər onun üçün də gözlənilməz olub.
Telefonsuz ilk saatlar necə keçdi?
Jurnalist qısa müddət ərzində smartfondan istifadə vərdişinin nə qədər dərinləşdiyini hiss edib. Gün ərzində dəfələrlə telefonu cibindən çıxarmaq istəyi yaranıb. Saatı yoxlamaq, xəbərlərə baxmaq, şəkil çəkmək, internetdə nəsə axtarmaq və mesajlara cavab vermək ehtiyacı özünü avtomatik şəkildə göstərib.
Hətta hansısa məşğələnin başlamasını gözləyərkən belə əli qeyri-ixtiyari olaraq telefona gedib. Bu vəziyyət rəqəmsal cihazların gündəlik həyatımıza nə qədər dərindən daxil olduğunu göstərir. İnsan bəzən telefona şüurlu qərar vermədən belə əl atır.
İnformasiya səs-küyü yox olanda nə baş verir?
Telefon, sosial şəbəkələr, elektron poçt və xəbərlərdən gələn fasiləsiz məlumat axını dayandıqdan sonra jurnalist öz düşüncələri ilə baş-başa qalıb.
Ən maraqlı mərhələ də məhz bundan sonra başlayıb.
Gündəlik informasiya axınının arxasında gizlənən hisslər üzə çıxmağa başlayıb. Sıxıntı, narahatlıq, çaşqınlıq, gözlənilməz aydınlıq anları və çoxdan unudulmuş xatirələr ortaya çıxıb.
Meditasiyaların birində jurnalist anasının həyatının son günləri ilə bağlı xatirələri yenidən yaşayıb və güclü kədər hiss etdiyini bildirib.
Mütəxəssislərin fikrincə, belə emosional reaksiyalar təəccüblü deyil. Çünki gündəlik həyatda insanın diqqəti daim xəbərlər, mesajlar və digər stimullarla məşğul olur. Nəticədə bəzi hisslər və düşüncələr arxa plana keçir.
Sükut niyə insanı yorur?
Eksperimentin digər gözlənilməz nəticəsi güclü yorğunluq olub.
Jurnalist ikinci gün o qədər tükənmiş hiss edib ki, hətta axşam yeməyindən əvvəl yuxuya gedib.
Bunun səbəblərindən biri xarici stimullar azaldıqda diqqətin daxili düşüncələrə və emosiyalara yönəlməsi ola bilər. İnsan gündəlik həyatında fərqinə varmadığı hissləri və düşüncələri daha intensiv şəkildə emal etməyə başlayır.
Bu isə gözlənildiyindən daha çox zehni enerji tələb edə bilər.
Smartfon diqqətimizi necə dəyişir?
Rəqəmsal cihazlardan fasiləsiz istifadə diqqətin idarə olunmasına da təsir göstərə bilər. Bildirişlər, sosial şəbəkələr və müxtəlif tapşırıqlar arasında davamlı keçid insanı tez-tez diqqətini başqa istiqamətə yönəltməyə məcbur edir.
Belə vəziyyət uzun müddət davam etdikdə diqqəti bir iş üzərində saxlamaq çətinləşə, stress arta və insan daim yeni informasiya axtarmağa öyrəşə bilər.
Bu səbəbdən meditasiya, şüurlu diqqət praktikaları və müəyyən müddət ərzində rəqəmsal cihazlardan uzaq qalmaq getdikcə daha çox müzakirə olunur.
Üç gündən sonra nə dəyişdi?
Üç günlük eksperiment başa çatdıqdan sonra jurnalist telefonunu yenidən işə salıb.
Onu çoxsaylı mesajlar və yüzlərlə oxunmamış elektron məktub gözləyirdi. Lakin onların arasında həqiqətən təcili olanların demək olar ki, olmaması diqqət çəkib. Bu təcrübə jurnalisti daim əlçatan olmaq vərdişinə yenidən baxmağa vadar edib.
Nəticədə o, vaxtaşırı smartfondan tamamilə uzaq qalmaq fikrinə gəlib.
Eksperiment göstərir ki, hətta qısa müddətli rəqəmsal fasilə insanın informasiya yükünü azaltmasına, diqqətini toplamasına və öz emosiyalarını daha yaxşı anlamasına kömək edə bilər.
Müasir insan gün ərzində o qədər çox bildiriş, xəbər və mesaj qəbul edir ki, bəzən öz düşüncələri ilə baş-başa qalmağa vaxt tapmır.
İlk saatlarda telefonsuzluq narahatlıq və sıxıntı yarada bilər. Lakin məhz həmin sükut insanın gündəlik informasiya səs-küyündə itirdiyi bir şeyi – öz düşüncələrini dinləmək imkanını geri qaytara bilər.
