1309 nəfərin iştirakı ilə aparılan araşdırma göstərib ki, müsbət sosial təcrübələr daha uzun ömürlə, uşaqlıq dövründə yaşanan mənfi təcrübələr isə daha erkən ölüm riskinin artması ilə əlaqəlidir. Alimlər bu əlaqənin əsas mexanizmlərindən birinin epigenetik qocalmanın sürətlənməsi və ya yavaşlaması olduğunu düşünürlər.
Azpost.info bildirir ki, araşdırmanın nəticələri npj Aging jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat iştirakçıları ABŞ-da həyata keçirilən Midlife in the United States layihəsinin bir neçə mərhələsinə daxil ediliblər. Onların orta yaşı 51, orta müşahidə müddəti isə 14,7 il olub. Bu müddət ərzində 150 iştirakçı dünyasını dəyişib.
Alimlər iştirakçıların sosial təcrübələrini, sağlamlıq vəziyyətini, xroniki stressin fizioloji nəticələrini və orqanizmin bioloji qocalmasını qiymətləndirməyə imkan verən epigenetik saatları araşdırıblar.
Xüsusilə GrimAge2, DunedinPACE və PhenoAge göstəriciləri təhlil edilib.
Daha çox müsbət sosial hadisələr yaşadığını bildirən insanlarda epigenetik qocalma prosesinin daha yavaş getdiyi müşahidə olunub. Bu hadisələrə evlilik, uşaqların dünyaya gəlməsi və tərbiyəsi, könüllülük fəaliyyəti, peşəkar, idman və digər qruplarda iştirak, eləcə də başqa insanlara kömək etmək daxil olub.
Evlilik həm daha aşağı ölüm riski, həm də epigenetik qocalmanın daha yavaş getməsi ilə əlaqəli olub. Müxtəlif qruplarda və tədbirlərdə iştirak da GrimAge2 və DunedinPACE göstəricilərinə əsasən qocalmanın yavaşlaması ilə əlaqələndirilib.
Bunun əksinə, uşaqlıq dövründə yaşanan bəzi mənfi hallar, o cümlədən məktəbi yarımçıq qoymaq, daha yüksək ölüm riski və epigenetik qocalmanın sürətlənməsi ilə əlaqəli olub. Valideynlərin narkotik maddələrlə bağlı problemləri də sürətlənmiş qocalma və orqanizmin daha yüksək fizioloji yüklənməsi ilə əlaqələndirilib.
Ən güclü əlaqələrdən biri GrimAge2 göstəricisi ilə müəyyən edilib. Bu indeks üzrə epigenetik qocalmanın sürətlənməsi müsbət sosial təcrübə ilə ölüm riski arasındakı əlaqənin təxminən 59,8 faizini, uşaqlıqda yaşanan mənfi təcrübə ilə ölüm arasındakı əlaqənin isə təxminən 42 faizini izah edib.
Digər göstəricilər — xroniki xəstəliklər, funksional məhdudiyyətlər və xroniki stressin orqanizmə ümumi fizioloji təsirini əks etdirən allostatik yük — bu əlaqələrin daha kiçik hissəsini izah edib.
Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, araşdırma səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir. Bundan əlavə, biomarkerlərin araşdırıldığı hissədə iştirak edən şəxslər orta hesabla daha sağlam və sosial baxımdan daha təminatlı könüllülər olub. Buna görə nəticələri ABŞ əhalisinin tamamına birbaşa şamil etmək olmaz.
Buna baxmayaraq, nəticələr insanın sosial həyatı, bioloji qocalması və ömrünün uzunluğu arasında uzunmüddətli mümkün əlaqəyə işarə edir.
Müəlliflərin fikrincə, uşaqlıqda mənfi təcrübələrin azaldılması və insanların müsbət sosial əlaqələr qurması üçün imkanların yaradılması gələcəkdə sağlamlıq problemlərinin qarşısının alınmasında əhəmiyyətli rol oynaya bilər.
