Azərbaycanda ət idxalının həm həcmi, həm də dəyəri artıb. 2026-cı ilin ilk 8 ayında ölkəyə 32,6 min ton ət gətirilib və bunun üçün 76,5 milyon dollar xərclənib.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, ötən ilin eyni dövründə 28,2 min ton ətin idxalına 63,2 milyon dollar ödənilib.
Beləliklə, bir il ərzində ət idxalının fiziki həcmi 15,8 faiz, dəyəri isə 21 faiz artıb. Bu rəqəmlər diqqət çəkən başqa bir məqamı da ortaya çıxarır: ətin idxal qiyməti onun miqdarından daha sürətlə bahalaşıb.
Bir ton ətin idxal qiyməti artıb
Azpost.info-nun hesablamasına görə, 2025-ci ilin ilk 8 ayında idxal edilən 1 ton ətin orta statistik dəyəri təxminən 2241 dollar olub. 2026-cı ilin eyni dövründə isə bu göstərici təxminən 2347 dollara yüksəlib. Yəni bir ton ətin orta idxal dəyəri təxminən 4,7 faiz artıb.
Başqa sözlə, Azərbaycana əvvəlkindən daha çox ət gətirilir, amma gətirilən ətin hər kiloqramına düşən orta qiymət də yüksəlir.
1 kilo ət ölkəyə neçəyə başa gəlir?
Burada Azpost.info kiçik bir hesablama aparıb. 76,5 milyon dolları 32,6 min tona böldükdə bir kiloqram ətin orta statistik idxal dəyəri təxminən 2,35 dollar alınır. Azərbaycan manatının 1 dollar üçün 1,70 manat rəsmi məzənnəsi ilə bu, təxminən 4 manat/kq edir.
Yəni gömrük statistikasındakı orta dəyərə əsasən, idxal edilən ətin bir kiloqramının Azərbaycana daxilolma üzrə statistik dəyəri təxminən 4 manatdır. Amma mağaza və bazarlarda istehlakçının qarşısına çıxan qiymət bundan xeyli yüksəkdir.
Burada vacib məqam odur ki, 4 manat pərakəndə satış qiyməti deyil. Bu, idxal statistikasında formalaşan orta dəyərdir. Son qiymətə daşınma, logistika, gömrük ödənişləri, digər xərclər, topdansatış və pərakəndə ticarət marjaları da təsir edir.
Bəs aradakı böyük fərq haradan yaranır?
Əgər idxal olunan ətin orta statistik dəyəri təxminən 4 manatdırsa, istehlakçı bazarında bəzi ət növlərinin kilosunun 15-18 manata, hətta daha yüksək qiymətə satılması sual yaradır.
Hesablasaq, ətin ölkəyə orta statistik dəyəri 4 manat civarındadırsa, mağaza və bazarda qiymətin bunun bir neçə dəfə üzərinə çıxmasının səbəbləri ayrıca araşdırılmalıdır.
Burada “bizim inəklər nə yeyir?” sualı da ortaya çıxır. Çünki söhbət yalnız idxal olunan ətdən deyil, ümumilikdə Azərbaycanda ət bazarında qiymətin necə formalaşmasından gedir. Ətin qiymətinə yem, heyvandarlığın saxlanması, yanacaq, elektrik, əməkhaqqı, baytarlıq xərcləri, kəsim, soyuducu anbarlar, logistika və ticarət zəncirindəki digər xərclər təsir edə bilər. Lakin idxal statistikasındakı orta qiymətlə son istehlak qiyməti arasındakı fərqin nə qədərinin hansı xərcdən yarandığı ayrıca hesablanmalıdır.
Ət idxalı niyə artır?
İdxalın 15,8 faiz artması daxili bazarın xaricdən gətirilən ətə tələbatının yüksəldiyini göstərir. Digər tərəfdən, idxal dəyərinin 21 faiz artması təkcə daha çox ət gətirilməsi ilə izah olunmur. Çünki dəyər fiziki həcmdən daha sürətlə yüksəlib. Bu isə xarici bazarlarda ətin bahalaşması, idxal strukturunun dəyişməsi və daha bahalı məhsulların payının artması kimi amillərin də rol oynaya biləcəyini göstərir.
Nəticədə rəqəmlər Azərbaycanın ət bazarında maraqlı mənzərə yaradır: idxal artır, idxalın orta qiyməti yüksəlir, amma istehlakçının ödədiyi qiymətlə idxal statistikası arasındakı fərq daha böyük sual olaraq qalır.
Dövlət Gömrük Komitəsinin açıqladığı rəqəmlər bu sualın yalnız bir hissəsinə cavab verir. Əsas sual isə budur: ət ölkəyə təxminən 4 manata daxil olursa, istehlakçı niyə kilosuna 15-18 manat və daha çox ödəyir?
Samir Abdulla
