Azərbaycanda avtomobil sahiblərinin xərclərinə təsir edən maraqlı tendensiya yaranıb. Gürcüstandan ölkəmizə avtomobillər üçün ehtiyat hissələri və aksesuarların ixracı kəskin artıb. İlk baxışda bu, bazarda təklifin çoxalması və qiymətlərin aşağı düşməsi demək ola bilər.
Lakin məsələ o qədər də sadə deyil.
Gürcüstanın Milli Statistika İdarəsinin məlumatlarına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkədən Azərbaycana 109,1 ton avtomobil ehtiyat hissələri və aksesuarları ixrac edilib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 60% çoxdur.
Azərbaycan artıq Gürcüstanın bu məhsulları ixrac etdiyi ölkələr arasında birinci yerdədir. Ancaq diqqətçəkən başqa məqam da var: ixracın dəyəri cəmi 8,5% artaraq 1,8 milyon dollar təşkil edib. Yəni hissələrin fiziki həcmi çox daha sürətlə artıb, pul ifadəsində artım isə nisbətən zəif olub.
Daha çox hissə gəlirsə, niyə qiymət arta bilər?
İlk səbəb avtomobillərin sayıdır.
Azərbaycanda avtomobil parkının böyük hissəsinin yaşı artdıqca ehtiyat hissələrinə tələbat da yüksəlir. Maşın köhnəldikcə yağ, filtr və əyləc detalları ilə yanaşı, asqı elementləri, elektron sensorlar, mühərrik və transmissiya hissələrinin dəyişdirilməsi zərurəti artır.
Bu baxımdan Gürcüstandan ehtiyat hissələri idxalının 60% artması bazarda real tələbin olduğunu göstərən göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu, öz-özlüyündə qiymət artımı demək deyil.
Əksinə, 2026-cı ilin yanvar-iyulunda Azərbaycana yeni avtomobil ehtiyat hissələrinin idxalının 13% azaldığı barədə Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına istinad edən məlumat yayılıb. Bu bazarda yeni və işlənmiş hissələr arasında seçimlərin dəyişdiyini göstərir.
Gürcüstan niyə önəmli mənbəyə çevrilir?
Gürcüstan Azərbaycana avtomobil və avtomobil komponentlərinin çatdırılmasında mühüm regional istiqamətlərdən biridir. Ölkənin avtomobil ticarətindəki böyük rolu da bunu izah edir: 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında Gürcüstandan Azərbaycana 3 803 avtomobil ixrac olunub. Bununla belə, həmin göstərici ötən ilin eyni dövründən 33,4% azdır.
Bu iki rəqəmin birlikdə görünməsi maraqlı mənzərə yaradır: Gürcüstandan Azərbaycana avtomobil axını azaldığı halda, ehtiyat hissələrinin həcmi artır. Bu, avtomobillərin sayından çox onların texniki xidmət və təmir ehtiyacının önə çıxdığını göstərə bilər.
Əsas məsələ: hissə Azərbaycana neçəyə çatır?
Avtomobil ehtiyat hissəsinin mağazada satılan qiyməti yalnız onun xaricdəki alış qiymətindən ibarət deyil.
Qiymətə bir neçə xərc əlavə olunur:
-istehsalçının və ya topdansatış şirkətinin qiyməti;
-daşınma xərcləri;
-sığorta və logistika;
-gömrük rəsmiləşdirilməsi və müvafiq ödənişlər;
-anbar və saxlanma xərcləri;
-distribyutor və satıcının marjası;
-valyuta və tədarük zəncirindəki dəyişikliklər.
Azərbaycanın gömrük sistemində idxal olunan mallar üçün müxtəlif gömrük rüsumları tətbiq edilir və dərəcə məhsulun kodundan asılı olaraq dəyişə bilər. Dövlət Gömrük Komitəsi idxal rüsumlarının 0%, 5% və 15% olmaqla üç əsas advalor dərəcə üzrə tətbiq edildiyini bildirir. Konkret ehtiyat hissəsinin rüsumunu isə yalnız onun XİFMN kodu üzrə müəyyən etmək mümkündür.
Bir detalın qiyməti niyə digərindən daha sürətlə artır?
Burada avtomobil sahibinin ən çox qarşılaşdığı məsələ hissənin markası və mənşəyidir. Eyni avtomobil üçün zavod istehsalı detal, tanınmış alternativ marka və daha ucuz analoq tamamilə fərqli qiymətə satıla bilər.
Məsələn, 2024-cü ildə Azərbaycana “motor vehicle parts” kateqoriyasında ən böyük tədarükçülər Rusiya, Çin, Türkiyə və Almaniya olub. Bu da göstərir ki, bazar yalnız bir ölkədən gələn hissələrdən asılı deyil. Mufta və onun hissələri üzrə də əsas mənbələr arasında Türkiyə, Çin, Cənubi Koreya, Almaniya və Rusiya yer alıb.
Deməli, Gürcüstandan idxalın 60% artması Azərbaycandakı bütün ehtiyat hissələrinin qiymətinin avtomatik yüksələcəyi anlamına gəlmir.
Bəs sürücünü real olaraq nə gözləyə bilər?
Əgər bazarda müəyyən modellərə aid hissələrə tələbat sürətlə artırsa, həmin hissələrin qiymətində yüksəliş yarana bilər. Xüsusilə az sayda təchizatçının gətirdiyi, nadir və ya konkret avtomobil modellərinə aid detallar daha həssasdır.
Digər tərəfdən, idxalın artması satıcılar arasında rəqabəti gücləndirərsə, bəzi hissələrin qiyməti əksinə, sabit qala və ya aşağı düşə bilər. Ona görə hazırkı rəqəmlərdən “ehtiyat hissələri bahalaşacaq” nəticəsini çıxarmaq düzgün olmaz.
Amma rəqəmlər başqa bir tendensiyaya diqqət çəkir: Azərbaycanda avtomobil sahiblərinin ehtiyat hissələrinə ehtiyacı artır və bazarın hansı istiqamətdən, hansı qiymətlərlə təmin olunması getdikcə daha vacib məsələyə çevrilir.
Sürücü üçün əsas sual artıq yalnız “bu detal neçəyədir?” deyil. Daha doğru sual “bu detalın orijinalı, keyfiyyətli analoqu və işlənmiş variantı arasında real qiymət və keyfiyyət fərqi nə qədərdir?” sualıdır.
Məhz bu fərq avtomobil sahibinin illik təmir xərclərində yüzlərlə, bəzi hallarda isə minlərlə manatlıq fərq yarada bilər.
Samir Abdulla
