Kainatda Yer kürəsindən başqa həyatın olub-olmaması insanlığı əsrlərdir düşündürür. Bəziləri səmada görünən naməlum obyektləri yadplanetlilərin fəaliyyəti ilə əlaqələndirir, digərləri isə həyatın başqa planetlərdə mövcud olmasının elmi cəhətdən mümkün olduğunu düşünür.
Bəs bu gün elmin əlində hansı faktlar var? Yadplanetli həyatının mövcudluğu sübut edilibmi?
NASA-nın mövqeyi nədir?
ABŞ-ın Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar Administrasiyası (NASA) bildirir ki, hazırda Yer kürəsindən kənarda həyatın mövcudluğunu təsdiqləyən etibarlı elmi sübut aşkarlanmayıb. Naməlum uçan və ya atmosferdə müşahidə edilən hadisələrin də yadplanetli mənşəli olduğunu göstərən sübut yoxdur.
Bu fərqi anlamaq vacibdir: bir obyektin nə olduğunu müəyyənləşdirə bilməmək onun yadplanetli texnologiyası olması demək deyil. Bəzən müşahidələrdəki məlumatlar hadisənin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün kifayət etmir.
NASA naməlum anomal hadisələrin araşdırılmasında daha keyfiyyətli müşahidə məlumatlarının, dəqiq ölçmələrin və elmi təhlilin əhəmiyyətini vurğulayır.
Kainatda həyatın mövcudluğu niyə mümkün hesab edilir?
Astronomlar Günəş sistemindən kənarda olan planetləri — ekzoplanetləri — araşdırırlar. NASA-nın ekzoplanet proqramının məlumatlarına görə, minlərlə belə planet təsdiqlənib. Onların bəziləri ulduzlarının ətrafında maye suyun mövcud ola biləcəyi məsafələrdə yerləşir.
Lakin burada mühüm bir məqam var: planetin ulduzundan uyğun məsafədə olması onun üzərində mütləq həyatın olması demək deyil. Atmosferin tərkibi, temperatur, suyun mövcudluğu və digər amillər də nəzərə alınmalıdır.
Alimlər həyatın ilkin formalarının hansı şəraitdə yarana biləcəyini öyrənmək üçün Marsı, Yupiterin peyki Avropanı və Saturnun peyki Enseladı da araşdırırlar. Bu göy cisimlərinin bəzilərində keçmişdə və ya hazırda mikroorqanizmlərin yaşaması üçün uyğun ola biləcək şəraitin mövcudluğu ehtimalı araşdırılır.
Bəs yadplanetlilərdən gələn siqnal qeydə alınıbmı?
SETI İnstitutu Yer kürəsindən kənar sivilizasiyaların mümkün siqnallarını axtaran elmi proqramlarla məşğuldur. İnstitutun açıqlamasına görə, indiyədək başqa dünyalardan gəldiyi təsdiqlənmiş, birmənalı süni radio siqnalı aşkarlanmayıb.
Kosmosdan gələn qeyri-adi siqnalın qeydə alınması özlüyündə yadplanetli sivilizasiyanın sübutu deyil. Siqnalın mənşəyi, təkrarlanması və təbii mənbələrlə izah olunub-olunmaması araşdırılmalıdır.
Bəzən maraqlı görünən siqnalların sonradan Yer üzündəki texniki avadanlıq və ya başqa təbii proseslərlə əlaqəli olduğu müəyyən edilir.
Yadplanetlilərin mövcudluğuna inananlar haqlıdırmı?
Bu sualın hazırda qəti elmi cavabı yoxdur. Yerdənkənar həyatın mövcud ola biləcəyini düşünmək elmi baxımdan araşdırıla bilən ehtimaldır. Ancaq ehtimalı təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Bir tərəfdən, müşahidə edilə bilən kainatın miqyası və çoxsaylı planetlərin mövcudluğu alimləri həyatın başqa yerlərdə yaranma imkanlarını araşdırmağa sövq edir. Digər tərəfdən, həyatın yaranması üçün tələb olunan şəraitin nə qədər geniş yayıldığı və mürəkkəb həyatın nə dərəcədə tez formalaşdığı hələ tam aydın deyil.
Yadplanetli sivilizasiyaların mövcudluğu ilə bağlı bəzi fərziyyələr isə hələ yoxlanıla bilən sübutlarla təsdiqlənməyib.
İnsanlıq nə vaxt cavab ala bilər?
Bunun konkret tarixini demək mümkün deyil. Yeni teleskoplar ekzoplanetlərin atmosferini araşdırmağa, kosmik missiyalar isə Günəş sistemində həyat üçün uyğun şəraitin izlərini öyrənməyə imkan verir.
Alimlər başqa planetdə həyatın mümkün əlamətlərini aşkar etsələr belə, nəticənin təsdiqlənməsi üçün alternativ izahlar yoxlanmalı və əlavə müşahidələr aparılmalıdır.
Yadplanetlilərlə bağlı ən maraqlı məqam bəlkə də budur: elm onların mövcudluğunu nə təsdiqləyib, nə də kainatın başqa yerlərində həyatın olmasını qəti şəkildə istisna edib.
Hələlik cavabsız qalan sualımız var: Kainatda həyat yalnız Yer kürəsində yaranıb, yoxsa biz hələ başqa dünyalardakı izləri tapmamışıq?
