Azərbaycanda icbari tibbi sığorta sisteminə dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitin artırılması nəzərdə tutulur. 2027-ci ildə bu məqsədlə 1,1 milyard manat ayrılması planlaşdırılır. Bu, 2026-cı ilin təsdiq edilmiş göstəricisi ilə müqayisədə 200 milyon manat və ya 22,2 faiz çoxdur.
Maliyyələşmənin artması ilk baxışdan vətəndaşların tibbi xidmətlərə çıxış imkanlarının genişlənməsi üçün əlavə fürsət yaradır. Ancaq əsas sual budur: büdcədən daha çox pul ayrılması xəstənin gündəlik həyatında nəyi dəyişəcək? Vətəndaş həkim qəbuluna daha asan yazıla, müayinələrdən daha tez keçə və keyfiyyətli müalicə ala biləcəkmi?
İcbari tibbi sığortanın büdcəsi nə qədər olacaq?
2027-ci ildə İcbari Tibbi Sığorta Fondunun ümumi gəlirlərinin 2 milyard 257 milyon manat olacağı proqnozlaşdırılır. Bunun 1 milyard 142 milyon manatının, yəni gəlirlərin 50,6 faizinin icbari tibbi sığorta haqları hesabına formalaşacağı gözlənilir. Dövlət büdcəsindən ayrılacaq 1,1 milyard manat isə əhalinin dövlət hesabına icbari tibbi sığortalanması üçün nəzərdə tutulub. Bu məbləğ 2026-cı illə müqayisədə 22,2 faiz çoxdur.
Fondun ümumi xərclərinin isə 2027-ci ildə 2 milyard 980 milyon manata çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu, cari ilin təsdiqlənmiş göstəricisindən 358,7 milyon manat və ya 13,7 faiz artıqdır. Xərclərin 2 milyard 565 milyon manatının tibb müəssisələrinə icbari tibbi sığorta ödənişləri və tibb heyətinin əməkhaqqı xərclərinə yönəldilməsi planlaşdırılır. Başqa sözlə, fondun xərclərinin əsas hissəsi tibb müəssisələrinin və tibbi xidmət göstərən personalın maliyyələşdirilməsinə sərf olunacaq.
Vətəndaş hansı yeni xidmətlərdən yararlana bilər?
İcbari tibbi sığorta sistemində vətəndaş üçün ən vacib məsələlərdən biri Xidmətlər Zərfinin əhatə dairəsidir. Çünki ayrılan vəsaitin real faydası məhz hansı müayinə, əməliyyat və müalicə xidmətlərinin sığorta hesabına göstərilməsindən asılıdır. Rəsmi məlumatlara görə, icbari tibbi sığortanın tətbiqinə başlanarkən Xidmətlər Zərfinə 1829 tibbi xidmət daxil edilmişdisə, hazırda bu rəqəm 3318-ə çatıb. 2027-ci ildən etibarən siyahının daha da genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Növbəti ildən arterial hipertenziyanın müalicəsində istifadə olunan dərman vasitələrinin resept əsasında sığorta təminatına daxil edilməsi planlaşdırılır. Bu, xüsusilə yüksək təzyiq problemi olan və mütəmadi dərman qəbul etməli olan insanlar üçün əhəmiyyətli dəyişiklik ola bilər. Bundan başqa, koxlear implantasiya əməliyyatı keçirmiş şəxslər üçün nitq prosessorunun yenilənməsi, əvəzlənməsi və tənzimlənməsi üzrə yeni xidmətlər Xidmətlər Zərfinə əlavə edilib. Sümük iliyi transplantasiyası üzrə illik limitin 20-dən 50-yə çatdırılması da nəzərdə tutulan dəyişikliklər sırasındadır.
Bu yeniliklər göstərir ki, sistem yalnız maliyyələşməni artırmaqla kifayətlənmir, tibbi xidmətlərin çeşidini də genişləndirməyə çalışır.
Daha çox pul xəstəxanalardakı problemləri həll edəcəkmi?
İcbari tibbi sığortaya ayrılan vəsaitin 22,2 faiz artırılması müsbət maliyyə göstəricisidir. Lakin xəstənin əldə edəcəyi nəticəni təkcə büdcə rəqəmləri ilə ölçmək olmaz. Vətəndaş üçün əsas məsələ xəstəxanada həkimə vaxtında düşmək, müayinələrdən əlavə xərc çəkmədən keçmək, lazım olan əməliyyatı gözləmədən etdirmək və müalicədən real nəticə əldə etməkdir.
Sistemə ayrılan vəsaitin artması bu problemlərin həlli üçün imkan yarada bilər. Ancaq bunun üçün bir neçə istiqamətdə dəyişiklik vacibdir.
Bunlar hansılardır? İlk növbədə dövlət xəstəxanalarında həkim və mütəxəssis çatışmazlığının aradan qaldırılmalı, müayinə və əməliyyatlar üçün gözləmə müddəti azaldılmalıdır. Eyni zamanda xəstəxanaların müasir avadanlıq və tibbi ləvazimatlarla təmin edilməsi, Xidmətlər Zərfinə daxil olan müayinələrin və müalicələrin faktiki əlçatanlığının artırılması mühüm şərtdir. Bu sırada tibbi xidmətlərin keyfiyyətinə nəzarətin gücləndirilməsi, sığorta hesabına göstərilən xidmətlərə görə xəstələrdən qanunsuz əlavə ödəniş tələb edilməsinin qarşısının alınması da var. Əks halda, büdcəyə ayrılan əlavə milyonlar vətəndaşın gündəlik tibbi problemlərinin həllində gözlənilən nəticəni verməyə bilər.
Əsas göstərici xəstənin nə qədər fayda görməsidir
2027-ci ildə icbari tibbi sığorta sisteminə dövlət büdcəsindən 1,1 milyard manat ayrılması səhiyyənin maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli vəsaitdir. Bununla yanaşı, fondun ümumi gəlirlərinin və xərclərinin də artması planlaşdırılır. Amma səhiyyə sisteminin uğuru yalnız nə qədər pul ayrılması ilə ölçülmür. Əsas meyar həmin vəsaitin nə dərəcədə səmərəli xərclənməsi və vətəndaşın tibbi xidmətlərdən istifadə zamanı hansı dəyişiklikləri hiss etməsidir.
İnsanlar üçün icbari tibbi sığortanın real nəticəsi büdcədəki milyardlarla deyil, xəstəxanada daha əlçatan müayinə, vaxtında müalicə, keyfiyyətli xidmət və daha az əlavə xərc deməkdir.
Samir Abdulla
