Onilliklər boyu tibbi araşdırmalar və dərman sınaqları üçün istifadə olunan laboratoriya heyvanları tezliklə keçmişdə qala bilər. ABŞ-ın aparıcı elmi mərkəzlərinin tədqiqatçıları həm etik, həm də iqtisadi cəhətdən daha səmərəli olan alternativ texnologiyanı sınaqdan keçiriblər.
AzPost xəbər verir ki, amerikalı alimlər bioloji sınaqlar üçün süni intellekt və “çip üzərində orqanlar” (organ-on-a-chip) texnologiyasının kombinasiyasından ibarət yeni metod təqdim ediblər.
Heyvanlar niyə əvəzlənir?
Mütəxəssislərin fikrincə, siçanlar və digər gəmiricilər üzərində aparılan sınaqlar hər zaman insan orqanizminin reaksiyasını 100% dəqiqliklə əks etdirmir. Bir çox dərman preparatları heyvanlar üzərində uğurlu nəticə versə də, insanlarda gözlənilməz yan təsirlər yaradır. Yeni texnologiya isə bu riski minimuma endirməyə imkan verir.
“Çip üzərində orqan” nədir?
Bu texnologiya insan hüceyrələrindən hazırlanmış mikroskopik strukturlardır. Onlar real insan orqanlarının (məsələn, qaraciyər, ürək və ya ağciyər) funksiyalarını tam imitasiya edir. Süni intellekt isə bu “mini-orqanların” dərman maddələrinə verdiyi reaksiyanı analiz edərək, minlərlə ssenarini saniyələr ərzində hesablayır.
Metodun əsas üstünlükləri:
-
Yüksək dəqiqlik: İnsan hüceyrələri istifadə olunduğu üçün nəticələr kliniki sınaqlara (insanlar üzərində sınaq) daha yaxın olur.
-
Etik amil: Hər il milyonlarla laboratoriya heyvanının tələf olmasının qarşısı alınır.
-
Maliyyə və zaman qənaəti: Heyvanların yetişdirilməsi və saxlanılmasına sərf olunan illər və milyonlarla dollar xərclər kəskin şəkildə azalır.
-
Sürətli dərman istehsalı: Yeni müalicə metodlarının və peyvəndlərin bazara çıxma müddəti dəfələrlə qısalır.
Perspektivlər
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, laboratoriya heyvanlarından tam imtina dərhal mümkün olmasa da, yaxın 5-10 il ərzində sınaqların böyük hissəsi rəqəmsal və bioloji çiplər üzərinə keçəcək. Bu, təbabətdə fərdi müalicə üsullarının (personalizə edilmiş tibb) inkişafı üçün yeni qapılar açır.
