Yel Universitetinin alimləri insan bədəninin əsas orqanlarının – ürək, ağciyərlər, bağırsaqlar və mədəaltı vəzinin – mərkəzi sinir sistemindən gələn siqnalların passiv qəbulediciləri olmadığını göstəriblər.
Bunun əvəzinə, onların funksiyalarının tənzimlənməsində fəal iştirak edən və beyinlə iki tərəfli ünsiyyət rejimində qarşılıqlı əlaqədə olan öz lokal neyron şəbəkələri var.
Azpost.info bildirir ki, tədqiqat “Nature” jurnalında dərc edilib.
Tədqiqatçılar bu lokal neyron şəbəkələrini “orqanların daxili sinir sistemləri” adlandırırlar. Onlar həzm, ürək döyüntüsü, tənəffüs, insulin ifrazı və immun reaksiyaları kimi prosesləri idarə etməyə kömək edən miniatür, lakin funksional cəhətdən əhəmiyyətli neyron strukturlarıdır.
Əvvəllər bu cür funksiyaların tamamilə mərkəzi sinir sistemi tərəfindən əlaqələndirildiyi düşünülürdü. Lakin yeni məlumatlar daha mürəkkəb bir arxitekturanı ortaya qoyur: orqanlar yalnız beyindən siqnallar almır, həm də öz neyron dövrələrini formalaşdırır və idarə edir.
Tədqiqat zamanı alimlər bu sistemlərin inkişafın erkən mərhələlərində əmələ gəlməsini izləmək üçün yüksək dəqiqlikli görüntüləmə üsullarından, genetik analizdən və siçan təcrübələrindən istifadə ediblər. Onlar sinir hüceyrələrinin orqandan asılı olaraq fərqli şəkildə miqrasiya etdiyini və təşkil olunduğunu aşkar ediblər: Bağırsaqda və mədəaltı vəzində onlar toxuma boyunca geniş yayılıb, ürəkdə və ağciyərlərdə isə daha kompakt qruplar əmələ gətirirlər.
Xüsusilə vacib bir kəşf orqanın toxuma mühitinin neyron inkişafına təsiri olub. Məlum olub ki, orqan mühitinin özü sinir hüceyrələrinin “kimliyini” dəyişdirə bilər. Məsələn, ürək toxuması bağırsaq neyronlarını ürək neyronları kimi davranacaq şəkildə yenidən proqramlaşdıra bilər.
Tədqiqatın müəllifləri vurğulayırlar ki, bu, hələ də fundamental tədqiqatdır, klinik tətbiq deyil. Bununla belə, potensial nəticələr olduqca əhəmiyyətlidir: orqanların öz sinir sistemlərini necə formalaşdırdığını anlamaq, Parkinson xəstəliyi, iltihabi xəstəliklər və avtonom sinir sistemi xəstəlikləri daxil olmaqla, avtonom tənzimləmənin pozulması ilə əlaqəli xəstəliklərin müalicəsində yeni yanaşmalara yol aça bilər.
Alimlər həmçinin, hətta bir orqandan digər orqana hüceyrələri yenidən proqramlaşdırmaq mümkün ola biləcəyini və bununla da regenerativ tibbin üfüqlərini kökündən genişləndirəcəyini irəli sürürlər.
Sunay Aydın
