Azərbaycanın bank sistemi son beş ildə həm qlobal pandemiyanın fəsadları, həm də regional iqtisadi gərginliklərlə üz-üzə qaldı. Bu dövr ərzində pul-kredit siyasətində baş verən sərtləşmələr birbaşa olaraq vətəndaşların aldığı kreditlərin qiymətinə təsir göstərdi.
AzPost Mərkəzi Bankın illik hesabatlarına istinadla xəbər verir ki, 2021-ci ildə 6.25 faiz olan uçot dərəcəsi inflyasiya təzyiqi ilə 2023-cü ildə 9 faizə qədər qalxdı. Uçot dərəcəsinin bu cür kəskin artımı kommersiya banklarını öz faiz siyasətlərini sərtləşdirməyə məcbur etdi. Nəticədə 2022-2023-cü illərdə istehlak kreditləri üzrə orta illik faizlər 20 faiz barini keçərək rekord həddə çatdı.
2021-ci ildə cəmi 16 faizlə təklif olunan nağd pul kreditləri sonrakı illərdə bəzi banklarda hətta 26-28 faizə qədər bahalaşdı. Biznes kreditləri seqmentində isə dövlətin subsidiyalaşdırılmış proqramları sayəsində faiz dərəcələri daha stabil qaldı. Sahibkarlar üçün nəzərdə tutulan güzəştli kreditlər orta hesabla 12-14 faiz aralığında dəyişərək istehsalın dayanmasına imkan vermədi.
2024-cü ilin ortalarından etibarən isə bazarda nisbi yumşalma və faizlərin mərhələli şəkildə enməsi prosesi başladı. Artıq 2026-cı ilin mart ayına olan göstəricilər uçot dərəcəsinin 7.25 faiz səviyyəsinə qədər endiyini təsdiqləyir. Bu azalma banklararası rəqabəti gücləndirərək yeni kredit kampaniyalarının sayını artırıb. Hazırda bazarda 15-16 faizlə nağd pul krediti təklif edən bankların sayı artsa da, risklərin sığortalanması hələ də aktualdır.
Əmanət faizləri isə 8-10 faiz ətrafında sabitləşərək bankların likvidlik imkanlarını genişləndirib. Rəqəmsal bankçılığın tətbiqi əməliyyat xərclərini azaltdığı üçün faizlərin aşağı düşməsinə əlavə təkan verir. Yaxın gələcəkdə iqtisadi sabitlik davam edərsə, kredit əlçatanlığının daha da artacağı gözlənilir.
Azərbaycan bank sektoru: 2021–2026-cı illər üzrə müqayisəli cədvəl
| İl | Uçot dərəcəsi (AMB) | İstehlak kreditləri (orta) | Biznes kreditləri (orta) | Əmanət faizləri (manatla) |
| 2021 | 6.25% | 16% – 18% | 11% – 13% | 6% – 8% |
| 2022 | 8.25% | 18% – 22% | 12% – 14% | 7% – 9% |
| 2023 | 9.00% | 20% – 26% | 13% – 15% | 9% – 11% |
| 2024 | 7.50% | 18% – 24% | 12% – 14% | 8% – 10% |
| 2026 (Cari) | 7.25% | 15% – 22% | 11% – 13% | 8% – 9.5% |
Qeyd: Rəqəmlər bankların orta statistik göstəriciləri əsasında hazırlanıb. Fərdi banklar kampaniya dövrlərində daha aşağı faizlər təklif edə bilər.
