Azərbaycanda nominal əməkhaqqının artması insanların daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir. Lakin ailənin maddi vəziyyətini qiymətləndirərkən yalnız maaşın nə qədər yüksəldiyinə baxmaq kifayət etmir. Ərzaq, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və digər gündəlik xərclər də artırsa, gəlirin real alıcılıq qabiliyyəti nominal artımdan fərqli ola bilər.
Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ilin avqust ayınadək olan dövrü əhatə edən makroiqtisadi göstəricilərinə əsasən, ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1 173 manat təşkil edib. Göstərici əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 7,2 faiz artıb. Eyni statistik məlumatlarda istehlak qiymətləri indeksinin artımı 5,7 faiz göstərilir.
Bu rəqəmlər ilkin baxışda müsbət mənzərə yaradır. Ancaq burada mühüm fərq var: nominal əməkhaqqı ilə istehlak qiymətləri indeksi eyni göstərici deyil. Üstəlik, orta əməkhaqqı ölkədə hər bir işçinin aldığı maaşı ifadə etmir.
Orta nominal əməkhaqqının 7,2 faiz artması hər bir işçinin gəlirinin həmin qədər yüksəlməsi demək deyil. Bəzi işçilərin maaşı daha çox arta, bəzilərinin dəyişməyə və ya hətta azala bilər. Orta göstərici əməkhaqqı bölgüsündəki fərqləri tam göstərmir.
Maaş artımı inflyasiyanı üstələyirsə, nə baş verir?
Əməkhaqqı və qiymət indeksləri eyni dövr və uyğun metodologiya üzrə müqayisə edildikdə, gəlirin real dəyişməsini təxmini hesablamaq mümkündür. Sadələşdirilmiş yanaşmada nominal maaş artımından inflyasiya göstəricisi çıxılır. Daha dəqiq hesablamada isə hər iki göstəricinin nisbəti nəzərə alınır.
Lakin bu hesablamanı hər ailəyə eyni şəkildə tətbiq etmək olmaz. Məsələn, gəlirinin böyük hissəsini ərzağa və kirayəyə xərcləyən ailə ilə öz mənzili olan və nəqliyyata az pul ayıran ailənin inflyasiyanı hiss etməsi fərqli ola bilər.
Ərzaq qiymətlərində artım gündəlik büdcəyə tez təsir göstərir. Məişət texnikası və ya bəzi xidmətlərin qiyməti isə daha fərqli dinamika nümayiş etdirə bilər. Buna görə ümumi inflyasiya göstəricisi hər bir ailənin fərdi xərclərini tam əks etdirmir.
Orta maaş niyə hər şeyi demir?
Təsəvvür edək ki, müəssisədə azsaylı yüksək maaşlı əməkdaşların gəliri əhəmiyyətli dərəcədə artır. Bu, orta əməkhaqqını yüksəldə bilər, amma digər işçilərin maddi vəziyyətində eyni dəyişiklik baş verməyə bilər.
Ailənin real vəziyyətini qiymətləndirmək üçün maaşla yanaşı, iş saatları, məşğulluğun sabitliyi, ailə üzvlərinin sayı, borc ödənişləri və zəruri xərclər də nəzərə alınmalıdır.
Əsas məsələ nədir?
İqtisadi siyasətdə nominal maaşların artması ilə yanaşı, qiymət sabitliyi, məhsuldarlıq və daha yüksək gəlirli iş yerlərinin yaradılması da əhəmiyyətlidir. Müəssisələrdə məhsuldarlığın yüksəlməsi əməkhaqqının davamlı artması üçün daha möhkəm iqtisadi baza yarada bilər.
