Azərbaycanda son illər onlayn ödənişlərin və rəqəmsal bankçılığın geniş yayılması ilə yanaşı, kiberdələduzluq halları da artmaqdadır. Demək olar ki, hər gün onlarla vətəndaş bank kartından vəsaitin oğurlanması, saxta zənglər və ya internet fırıldaqları ilə üzləşir.
Mərkəzi Bank, banklar və hüquq-mühafizə orqanları mütəmadi olaraq vətəndaşlara xəbərdarlıq etsələr də, dələduzlar hər dəfə yeni üsullardan istifadə etməklə insanların etibarını qazanmağa çalışırlar.
Bəs hazırda ən çox rast gəlinən dələduzluq üsulları hansılardır və bank kartınızı necə qoruya bilərsiniz?
“Bank əməkdaşı” adı ilə edilən zənglər
Ən geniş yayılmış üsullardan biri özünü bank əməkdaşı kimi təqdim edən şəxslərin zəng etməsidir.
Onlar müxtəlif bəhanələr gətirirlər:
kartınızdan şübhəli əməliyyat aparılıb;
kartınız bloklanacaq;
hesabınız təhlükə altındadır;
kartınızı yeniləmək lazımdır.
Sonra isə kartın nömrəsini, CVV kodunu, SMS-lə gələn birdəfəlik təsdiq kodunu və ya mobil bankçılıq məlumatlarını tələb edirlər.
Unutmayın: Heç bir bank əməkdaşı telefonla sizdən CVV kodunu, PIN-i və ya SMS təsdiq kodunu istəmir.
Saxta SMS və mesajlar
Dələduzlar bankın adından göndərilmiş kimi görünən SMS və ya mesajlar hazırlayırlar.
Mesajlarda adətən belə ifadələr olur:
“Kartınız bloklanıb”;
“Hesabınız təsdiqlənməlidir”;
“Bonus qazanmısınız”;
“Təhlükəsizlik yoxlaması aparılır”.
Mesajdakı keçidə daxil olduqda istifadəçi saxta internet səhifəsinə yönləndirilir və kart məlumatlarını özü daxil edir.
Sosial şəbəkələrdə saxta kampaniyalar
Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə tanınmış bankların, supermarketlərin və ya dövlət qurumlarının adından saxta lotereyalar və hədiyyə kampaniyaları paylaşılır.
İştirak üçün istifadəçidən kart məlumatları, şəxsiyyət məlumatları, təsdiq kodları tələb olunur. Əsl kampaniyalarda heç vaxt bu məlumatlar istənilmir.
Saxta alış-veriş saytları
Endirim adı ilə yaradılan bəzi internet mağazaları yalnız kart məlumatlarını ələ keçirmək məqsədi daşıyır.
Belə saytlar adətən həddindən artıq ucuz qiymətlər təqdim edir, əlaqə məlumatları göstərmir. Təhlükəsizlik sertifikatı olmur, yeni yaradılmış domenlərdən istifadə edir. Ödəniş etməzdən əvvəl saytın etibarlılığını yoxlamaq vacibdir.
“Pul köçürürəm” bəhanəsi
İkinci əl əşyaların satışı zamanı dələduzlar alıcı kimi əlaqə saxlayırlar. Onlar bildirirlər ki, ödəniş etmək üçün kart məlumatları lazımdır. Bəzən isə xüsusi keçid göndərərək satıcının kart məlumatlarını daxil etməsini istəyirlər. Əslində isə məqsəd hesabdakı vəsaiti oğurlamaqdır.
Telefon və kompüterə zərərli proqram yüklətmək
Bəzi hallarda istifadəçidən təhlükəsizlik proqramı və ya bank tətbiqi adı ilə naməlum proqram quraşdırması xahiş olunur. Bu proqramlar vasitəsilə dələduzlar SMS-ləri oxuya, bank tətbiqlərinə giriş əldə edə, telefona uzaqdan nəzarət edə bilirlər.
Wi-Fi tələsi
İctimai yerlərdə pulsuz internet şəbəkələrindən istifadə zamanı kart əməliyyatları aparmaq risklidir. Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri açıq Wi-Fi şəbəkələrində, mobil bankçılığa daxil olmamağı, onlayn alış-veriş etməməyi, kart məlumatlarını paylaşmamağı tövsiyə edirlər.
Bank kartınızı necə qorumalısınız?
Ekspertlər aşağıdakı təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi məsləhət görürlər:
Kartın PIN kodunu və CVV kodunu heç kimə deməyin.
SMS-lə gələn birdəfəlik təsdiq kodunu paylaşmayın.
Mobil bank tətbiqlərində iki mərhələli identifikasiyanı aktiv edin.
Kart üzrə əməliyyat bildirişlərini (SMS və ya push) qoşun.
Şübhəli keçidlərə daxil olmayın.
Kart limitlərini ehtiyacınıza uyğun müəyyənləşdirin.
Onlayn ödəniş funksiyasını yalnız istifadə zamanı aktiv saxlayın.
Kartınızdan şübhəli əməliyyat aparılarsa, dərhal bankla əlaqə saxlayın və kartı bloklayın.
Ekspertlər xəbərdarlıq edir
Kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssislərin fikrincə, müasir dələduzluq sxemləri texniki üsullardan daha çox psixoloji təsirə əsaslanır. Fırıldaqçılar insanlarda təcili qərar vermək hissi yaradır, qorxu və ya böyük qazanc vədi ilə onları tələyə salırlar. Bu səbəbdən bank kartı ilə bağlı hər hansı zəng, mesaj və ya məktub aldıqda tələsməmək, məlumatı yalnız bankın rəsmi kanalları vasitəsilə dəqiqləşdirmək tövsiyə olunur.
Bank kartlarından istifadə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin rahatlıqla yanaşı, təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək də vacibdir. Kart məlumatlarını qorumaq, şübhəli zəng və mesajlara inanmamaq, yalnız etibarlı internet resurslarından istifadə etmək maliyyə itkilərinin qarşısını almağın ən effektiv yoludur.
Unutmayın, dələduzlar texnologiyanı dəyişsələr də, onların əsas məqsədi dəyişmir – sizi aldadaraq kart məlumatlarınızı əldə etmək. Məlumatlı olmaq isə bu cür fırıldaqlardan qorunmağın ən güclü vasitəsidir.
Sunay Aydın
