Azərbaycanda bank depozitlərinə maraq artdıqca, vətəndaşları düşündürən əsas suallar da çoxalır. Xüsusilə iri məbləğli əmanət yerləşdirən şəxslər üçün pulun mənbəyi, faiz gəlirlərinin vergiyə cəlb olunması və əmanətlərin sığortalanması ilə bağlı hüquqi məsələlər ön plana çıxır. AzPost xəbər verir ki, mövcud qanunvericiliyə əsasən, depozit yerləşdirərkən bir sıra vacib məqamları əvvəlcədən bilmək tövsiyə olunur.
İri məbləğli depozit və vəsaitin mənbəyi
Banklar müştərilərlə işləyərkən maliyyə monitorinqi və “müştərini tanı” prinsiplərinə əməl etməlidir. Bu səbəbdən yüksək məbləğdə – məsələn, 80 min manat – vəsait depozitə qoyulduqda bank pulun qanuni mənbəyini təsdiq edən sənəd tələb edə bilər. Bu tələb birbaşa məhdudiyyət deyil, lakin risk əsaslı nəzarət mexanizminin tərkib hissəsidir.
Əgər vəsait daşınmaz əmlak satışından əldə olunubsa, alqı-satqı müqaviləsi və ya digər rəsmi sənədlər təqdim edilə bilər. Bankın əlavə izahat istəməsi qanunvericiliyə uyğun prosedurdur və bu, əməliyyatın şəffaflığını təmin etməyə xidmət edir.
18 aylıq depozit və vergi güzəşti
Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərə əsasən, fiziki şəxslərin milli valyutada yerləşdirdiyi depozitlər müəyyən şərtlərlə faiz gəliri üzrə vergidən azad edilir. Şərt ondan ibarətdir ki, depozit ən azı 18 ay müddətinə yerləşdirilməli və əsas məbləğ həmin müddətdən əvvəl geri götürülməməlidir.
Bu halda hesablanan faiz gəlirləri müəyyən edilmiş dövr ərzində gəlir vergisindən azad olunur. Lakin depozit müqavilə müddəti tamamlanmadan bağlanarsa, vergi güzəşti tətbiq olunmur və faiz gəliri ümumi qaydada vergiyə cəlb edilə bilər. Buna görə depozit müddətini seçərkən vəsaitə ehtiyac ehtimalı da nəzərə alınmalıdır.
Əmanətlərin sığortalanması limiti
Azərbaycanda fiziki şəxslərin qorunan əmanətləri Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən təmin edilir. Qanuna əsasən, hər bir bank üzrə qorunan əmanətlər 100 min manatadək məbləğdə sığortalanır.
Bu o deməkdir ki, əgər vətəndaşın bir bankda yerləşdirdiyi depozit 100 min manat və ya ondan azdırsa, həmin məbləğ tam sığorta təminatı altındadır. Limitdən artıq hissə isə sığorta çərçivəsinə daxil olmaya bilər. Buna görə iri məbləğli vəsaiti bir neçə bank arasında bölmək praktiki baxımdan daha təhlükəsiz hesab olunur.
Depozitin vaxtından əvvəl bağlanması
Əmanəti müqavilə müddəti bitmədən geri götürmək mümkündür, lakin bu halda faiz şərtləri dəyişir. Bankların əksəriyyətində vaxtından əvvəl bağlanan depozitlər üzrə yüksək faiz tətbiq edilmir, hesablanmış gəlir ya azaldılmış dərəcə ilə yenidən hesablanır, ya da ümumiyyətlə ödənilmir. Eyni zamanda 18 aylıq müddət tamamlanmadığı üçün vergi güzəşti də qüvvədə olmur.
Depozit yerləşdirmək maliyyə baxımından təhlükəsiz alət sayılsa da, hüquqi və vergi şərtlərini dəqiq bilmək vacibdir. İri məbləğlər üzrə vəsaitin mənbəyi sənədlə təsdiqlənə bilər, 18 aylıq müddət vergi üstünlüyü yaradır, əmanətlər isə 100 min manatadək sığortalanır. Müddəti vaxtından əvvəl pozmaq isə həm faiz gəlirinə, həm də vergi güzəştinə təsir edir.
Maliyyə qərarı verməzdən əvvəl müqavilə şərtlərini diqqətlə oxumaq və bankdan yazılı izahat almaq tövsiyə olunur.
