“Qara siyahı” termini dedikdə bir fiziki və ya hüquqi şəxs bankdan kredit götürmək istəyərkən bank və ya maliyyə institutları tərəfindən mənfi kredit tarixi səbəbindən rədd edilməsi başa düşülür.
AzPost xəbər verir ki, Azərbaycanda “qara siyahı” anlayışı hüquqi məhfum kimi qanunlarda konkret göstərilməsə də, bankların kredit tarixi (credit history) vasitəsilə risk qiymətləndirməsi sistemi var ki, bu da oxşar təsir göstərir. Məqsəd bu pis kredit tarixini düzəltmək və banklara olan etibarını bərpa etməkdir.
Qanunvericilik nə deyir?
Azərbaycanda “Kredit Büroları haqqında” qanun kredit tarixçələrinin toplanması, emalı və istifadəsi qaydalarını müəyyən edir. Bu qanuna əsasən, vətəndaşların əvvəlki ödəmə gecikmələri, gecikdirilmiş kreditləri kredit bürosunda qeydə alınır və banklar kredit verərkən həmin məlumatları yoxlayırlar.
“Qara siyahı”dan çıxmaq üçün əsas yollar hansılardır?
1. Gecikmiş ödənişləri tam ödəmək
Kredit borcu və ya ödəniş gecikmələri varsa, ilk növbədə bu öhdəlikləri bağlamaq lazımdır. Ödənişlərin tam və vaxtında həyata keçirilməsi kredit bürosundaki qeydlərin düzəlməsinə təsir göstərə bilər.
2. Cari kreditlərin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq
Yeni kredit götürmək mümkün olmadığında belə, mövcud kreditlərin aylıq ödənişlərini zamanında ödəmək, gecikmə yaratmamaq vacibdir. Hətta “az miqdarla gecikmə” belə risk faktorudur.
3. Giriş verməyən maliyyə göstəriciləri düzəltmək
Bankların qərar verirken baxdığı göstəricilər arasında gəlir sabitliyi, iş yeri, təminatçıların olması və ya girovun mövcudluğu daxildir. Mümkün olduqda bu göstəriciləri gücləndirmək (məsələn, sabit gəlir mənbəyi yaratmaq, təminatçı göstərmək) faydalıdır.
4. Kredit bürolarından şəxsi kredit hesabatını əldə etmək və onu yoxlamaq
Kredit tarixinizi kimlər və nə zaman necə qeydə alıbsa, kredit bürosundan sorğu verərək hesabatını almaq, səhv qeydləri aşkar edib düzəltmək üçün hüquqi yollar istifadə etmək lazımdır. Əgər hesabatda yanlış məlumat varsa, müvafiq maliyyə institutuna və ya büroya müraciət edib düzəliş tələb etmək mümkündür.
5. Banklarla danışıqlar aparmaq
Bəzi hallarda bankla razılaşma əldə etmək mümkündür — kredit şərtlərinin dəyişdirilməsi, borcun restrukturizasiyası, faizlərin azaldılması və s. Bu, bankın riskini azaldır və borclunun ödəmə qabiliyyətini yüksəldir.
6. Zamanla mənfi kredit tarixi “kölgədə qalır”
Həyat şəraitinin yaxşılaşması, ödəmələrin ardıcıl olması kredit tarixçəsindəki mənfi göstəricilərin banklar üçün daha az əhəmiyyətli olmasına səbəb ola bilər. Beləliklə, bir neçə il ardıcıl olaraq ödənişləri düzgün etsəniz, bankların qərarlarında bu tarixi daha yumşaq qiymətləndirə bilər.
Qeyd edək ki, “qara siyahı” anlayışı rəsmi olaraq ləğv olunub – yəni banklarda xüsusi “qara siyahı” siyahısı yoxdur.
Banklar hələ də kredit tarixi vasitəsilə risk qiymətləndirməsi aparır. Borcun gecikməsi və digər mənfi göstəricilər banka müraciət edərkən rədd cavabı almaq ehtimalı böyükdür.
Qeyd etmək lazımdır ki, “qara siyahı”dan çıxma prosesi uzun vaxt ala bilər və birbaşa qanunda bu anlayışın aradan qaldırılması yoxdur. Lakin kredit tarixçəsinin yaxşılaşdırılması və öhdəliklərin yerinə yetirilməsi yolu ilə bankların gözündə etibarın bərpası mümkündür.
