Qlobal və daxili amillər fonunda Azərbaycanda ətin bahalaşması istiqamətində davamlı tendensiya formalaşır ki, bu da yalnız payıza qədər güclənəcək.
Ərzaq bazarında qlobal vəziyyət nikbinliyə yer qoymur: BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatına görə, iyulda ətin qiymət indeksi iyun ayı ilə müqayisədə 1,2 faiz, illik müqayisədə isə 6 faiz artıb. Eyni zamanda mal ətinin qiyməti tarixi maksimuma çatıb.
Qiymət artımına cavab olaraq bir sıra ölkələr, o cümlədən Qazaxıstan və Qırğızıstan artıq mal-qaranın ixracına qadağa qoyub, daxili qiymətləri nəzarətdə saxlamaq və yerli heyvandarlığı dəstəkləmək istəyir. Qazaxıstandan Azərbaycan bazarına tədarükün payı cüzi olsa da, peşəkar ictimaiyyət bu amilin qiymət artımı üçün əlavə katalizator olacağını istisna etmir.
Ölkədaxili vəziyyət də ürəkaçan deyil. Azərbaycanda son on ildə iribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvanların sayı minimuma enib, ətin qiyməti isə demək olar ki, beş-altı aydan bir artıb. Əsas səbəblər iqlim anomaliyaları, quraqlıq və uzun sürən yağışlar nəticəsində yem bazasının deqradasiyası, həmçinin otlaqların azalması və ot örtüyünün məhv olmasıdır. Kənd təsərrüfatı istehsalçıları istehsal xərclərinin artmasını da qeyd edirlər – heyvanların alınması və saxlanması xərcləri bir neçə dəfə artaraq biznesi rentabelsiz edib.
Vəziyyət mövsümi hava şəraitinin pozulması ilə daha da ağırlaşır: yem bitkilərinin məhsuldarlığı aşağı düşür, bəzi ərazilərdə otlaq sahələrinə çıxış məhdudlaşdırılır ki, bu da bəzi fermerləri xırdabuynuzlu heyvanların yetişdirilməsinə keçməyə məcbur edir, çünki quzuya tələbat sabit qalır.
Ekspert Cəfər İbrahimli Haqqın.az-a açıqlamasında vurğulayıb ki, Azərbaycanda 7-8 il dalbadal həm iribuynuzlu, həm də xırdabuynuzlu heyvanların istehsalı azalır və buna görə də daxili istehlakın getdikcə əhəmiyyətli hissəsi idxal hesabına ödənilməlidir. Lakin qlobal təchizat azalır və qiymətlər yüksəlir. İbrahimlinin sözlərinə görə, ət ixrac edən ölkələrdə də istehsalın azalması müşahidə olunur və öz bazarlarını təmin etməyə üstünlük verirlər ki, bu da qlobal miqyasda qiymətlərin artmasına səbəb olur.
İqtisadçı ekspert Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, Azərbaycanda mal-qaranın təxminən beşdə biri xaricdən gətirilir. Eyni zamanda ölkəyə əsasən dondurulmuş ət idxal olunur, damazlıq mallar isə əsasən Avropadan alınır. Bunun nəticəsidir ki, son beş ildə ölkəmizdə iribuynuzlu mal-qaranın sayı 5 faiz, xırdabuynuzlu heyvanların sayı isə iyirmi faiz azalıb. Eyni zamanda, yem xərcləri artmaqda davam edir, bu da qiymətləri yüksəldir.
Kənd təsərrüfatı mütəxəssisi Vahid Məhərrəmli qeyd edib ki, ətə olan tələbatın təxminən beşdə biri xaricdən gətirilən diri mal-qaranın kəsimi hesabına ödənilib və bu məhsul yerli olaraq statistikaya daxil edilib. Ölkədə heyvanların kritik dərəcədə az olması fonunda diri mal-qara idxalının kəskin azalması kəskin qıtlıq üçün ilkin şərait yaradır.
Məhərrəmlinin proqnozuna görə, yaxın aylarda sümüklü ətin qiyməti kiloqramı 20 manatı keçəcək və bazar tələb və təklif arasında davam edən disbalansla uzunmüddətli qiymət artımı fazasına keçəcək.
