Soyuducuda unudulan tərəvəzlər, vaxtında yeyilməyən çörək və artıq bişirildiyi üçün zibilə atılan yeməklər bir çox ailənin gündəlik həyatında rast gəlinən hallardır. Ancaq qida tullantısı təkcə ev təsərrüfatının büdcəsinə zərər vurmur. Hər atılan məhsulun yetişdirilməsi, emalı, qablaşdırılması və daşınması üçün sərf edilmiş su, enerji və əmək də boşa gedir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramının (UNEP) 2024-cü il Qida Tullantıları İndeksi hesabatına əsasən, 2022-ci ildə dünyada pərakəndə satış, qida xidməti və ev təsərrüfatları səviyyəsində təxminən 1,05 milyard ton qida tullantısı yaranıb. Bu, istehlakçılar üçün mövcud olan qidanın təxminən 19 faizinə bərabərdir.
Hesabata görə, tullantıların təxminən 60 faizi ev təsərrüfatlarının payına düşüb. Bu rəqəmlər qida israfının yalnız restoranların və supermarketlərin problemi olmadığını göstərir.
1. Alış-verişdən əvvəl soyuducunu yoxlayın
Evdə hansı məhsulların olduğunu bilmədən alış-veriş etmək artıq ərzaq alınmasına səbəb ola bilər. Mağazaya getməzdən əvvəl soyuducunu və mətbəx şkaflarını yoxlamaq, çatışmayan məhsulların siyahısını hazırlamaq faydalıdır.
2. Həftəlik menyu hazırlayın
Həftə ərzində hansı yeməklərin bişiriləcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək alış-verişi planlaşdırmağa kömək edir. Məsələn, bir yemək üçün alınan tərəvəzin qalan hissəsini başqa yeməkdə istifadə etmək mümkündür.
3. Məhsulları düzgün saxlayın
Ərzağın növünə uyğun saxlama şəraiti onun daha uzun müddət yararlı qalmasına kömək edir. Soyuducunun temperaturuna, qablaşdırmaya və məhsulların üzərindəki saxlama təlimatlarına diqqət yetirmək lazımdır.
“Son istifadə tarixi” ilə keyfiyyət göstəricisi olan tarixlərin mənası eyni olmaya bilər. Məhsulun etiketini və yerli qida təhlükəsizliyi qaydalarını nəzərə almaq vacibdir. Şübhəli qidanın təhlükəsiz olduğunu yalnız görünüşünə və qoxusuna əsasən müəyyənləşdirmək olmaz.
4. Porsiyaları düzgün hesablayın
Ailə üzvlərinin sayına və iştahasına uyğun yemək hazırlamaq artıq qalan qidanı azalda bilər. Yemək qalıqlarını vaxtında soyuducuya yerləşdirmək və təhlükəsiz saxlanma müddətində istifadə etmək də vacibdir.
5. Tullantıları çeşidləyin
Kağız, metal, şüşə və uyğun plastik tullantıları qəbul edən yerli toplama məntəqələri varsa, həmin materialları çeşidləmək olar. Bununla belə, bütün plastik növlərinin hər ərazidə təkrar emal edildiyini düşünmək düzgün deyil. Qablaşdırmanın üzərindəki işarələri və yerli qəbul qaydalarını yoxlamaq lazımdır.
6. Üzvi tullantılardan kompost hazırlayın
Meyvə-tərəvəz qalıqları, quru yarpaqlar və uyğun üzvi materiallar kompost hazırlanmasında istifadə edilə bilər. Düzgün hazırlanmış kompost torpağa üzvi maddə qaytarır. Ət və süd məhsulları isə adi ev kompostuna əlavə edilməzdən əvvəl seçilən sistemin qaydaları nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir.
Bunun ailə büdcəsinə nə faydası var?
Alınan ərzağın daha səmərəli istifadəsi təkrar alışların sayını azalda bilər. Bir ay ərzində hansı məhsulların daha çox atıldığını qeyd etmək ailəyə lazımsız xərcləri müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Ekoloji davranış yalnız böyük layihələrdən başlamır. Alış-verişi planlaşdırmaq, su və elektrik sərfiyyatını izləmək, tullantıları düzgün idarə etmək gündəlik həyatda tətbiq oluna bilən addımlardır.
