25 noyabr XX əsrin ən maraqlı liderlərindən birinin həyatdan getdiyi gündür. Fidel Kastro! AzPost bildirir ki, Kastro haqqında danışarkən sadəcə siyasi bioqrafiya kifayət etmir – o, bir çoxlarının gözündə ideoloji dövrün bütöv simvolu idi.
Fidel Kastro deyəndə ağla təkcə Kuba gəlmir. O, kiçik bir ada dövlətini yarım əsrdən artıq müddətə dünya gündəminin mərkəzinə çevirə bilmiş nadir fiqurlardandır. Soyuq müharibə illərində ABŞ ilə SSRİ arasında sıxışıb qalmış Kuba əslində Kastronun fərdi xarakteri sayəsində iki supergücün sinir düyünlərinə çevrilmişdi.
Onun çıxışları, ritorikası, qəti tonla söylənən cümlələri bütün Latın Amerikasında “mübarizə” obrazını formalaşdırırdı. Kastro siyasətdə emosional təsirin necə işlədiyini yaxşı anlayan lider idi – insanları uzun nitqlərlə yormaq yox, ovsunlamaq bacarığı vardı. Məhz buna görə də bir çox politoloqlar onu “siyasi texnologiyanın instinktiv ustası” adlandırırdı.
Kastronun yaratdığı sistem müxtəlif çevrələr tərəfindən fərqli dəyərləndirilsə də, təsiri tək bir ölkənin sərhədlərini çoxdan aşmışdı. Latın Amerikasında illərlə davam edən sol təmayüllü hərəkatların bir çoxu özünü onun kölgəsində formalaşdırmışdı. Kastro isə illərlə bu təsirin simvolu olaraq qaldı – sağ ikən də, öldükdən sonra da.
Onun haqqında az danışılan məqamlardan biri budur ki, Kastro siyasətdə “sabitlik” anlayışına tamam fərqli yanaşma gətirdi. O, tez-tez dəyişən qlobal balansların fonunda daxili idarəçiliyi özünəməxsus şəkildə sabit saxlamağı bacardı. Qərb analitikləri bunu “ideoloji inadkarlıq”, Latın Amerikası şərhçiləri isə “dövrün ritmini hiss etmək bacarığı” kimi qiymətləndirirdi.
Fidel Kastro 25 noyabr 2016-cı ildə dünyasını dəyişdi, amma onun haqqında suallar bu gün də aktuallığını qoruyur:
— O, ideoloji lider idi, yoxsa siyasi eksperimentin müəllifi?
— Onun yaratdığı model bir dövlətə ağır yük idi, yoxsa müqavimət rəmzi?
— Və ən əsası: Kastro dövrü bitdi, yoxsa sadəcə forması dəyişdi?
