Biz tarixi adətən sərkərdələrin dühası, müharibələr və siyasi intriqalar üzərindən oxumağa vərdiş etmişik. Lakin müasir tarixçilər və iqlimşünasların ortaq araşdırmaları tam fərqli bir reallığı ortaya qoyur: bəşəriyyətin ən böyük mədəniyyətlərinin və qüdrətli imperiyalarının taleyini qılınclardan daha çox iqlim dəyişiklikləri həll edib.
Azpost.info bildirir ki, iqlim sadəcə təbiət hadisəsi deyil, bəşər tarixinin ən böyük ssenari müəllifidir.
Mayya sivilizasiyasının sirli yox oluşu
Mərkəzi Amerikanın cəngəlliklərində riyaziyyat, astronomiya və memarlıqda inanılmaz zirvəyə ucalan Mayya mədəniyyəti nə üçün birdən-birə tənəzzül etdi və öz möhtəşəm şəhərlərini tərk etdi? İllərlə bu suala müharibələr və daxili çəkişmələr cavab olaraq göstərilirdi. Lakin göllərin dibindən götürülən çöküntülərin analizi sübut etdi ki, IX əsrdə regionda təxminən 100 il davam edən amansız quraqlıq baş verib. Su ehtiyatları tükənən, kənd təsərrüfatı çökən bu nəhəng sivilizasiya düşmənə deyil, iqlimin amansız dəyişməsinə məğlub oldu.
Roma İmperiyası və “kiçik buzlaşma”
Roma İmperiyasının qüdrətinin zirvəsində olduğu dövr (b.e.ə. I əsr – b.e. II əsri) təsadüfən “Roma İqlim Optimumu” adlandırılmır. Həmin dövrdə Avropada hava qeyri-adi dərəcədə isti və rütubətli idi ki, bu da kənd təsərrüfatının çiçəklənməsinə və imperiyanın milyonlarla insanı problemsiz doyurmasına şərait yaradırdı. Lakin III əsrdən etibarən iqlim soyumağa və quraqlaşmağa başladı. Şimaldan gələn barbar tayfalarının Romanın sərhədlərinə hücum etməsinin əsas səbəbi də siyasi deyil, iqlim idi: soyuq və aclıq onları cənuba doğru köç etməyə məcbur etmişdi.
Tarix bizə göstərir ki, mədəniyyətlər təbiətlə balans formalaşdırdıqda inkişaf edir. Bu balans pozulduqda isə ən böyük şəhərlər belə xarabalığa çevrilir. Bu gün qarşılaşdığımız qlobal istiləşmə sadəcə ekoloqların problemi deyil, müasir sivilizasiyamızın mövcudluq və mədəniyyət davasıdır.
N.Talıbov
