Yay aylarında bir çox insan özünü adi günlərlə müqayisədə daha halsız, yorğun və diqqətsiz hiss edir. Gün ərzində görülən işlər daha çox enerji tələb edir, fiziki fəaliyyət çətinləşir, hətta kifayət qədər yatmış insanlar belə yorğunluqdan şikayətlənirlər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bunun əsas səbəbi yüksək temperaturun orqanizmdə yaratdığı fizioloji dəyişikliklərdir.
Azpost.info xəbər verir ki, alimlərin araşdırmalarına görə, isti hava insan orqanizmini normal bədən temperaturunu – təxminən 36,5-37 dərəcə səviyyəsində saxlamaq üçün daha çox işləməyə məcbur edir. Bu əlavə yük isə enerji sərfiyyatını artırır və yorğunluq hissi yaradır.
Ürək daha çox işləyir
İsti havada qan damarları genişlənir ki, bədən artıq istiliyi dəri vasitəsilə xaric edə bilsin. Bu proses zamanı ürək daha çox qan vurmalı olur. Nəticədə ürək-damar sistemi əlavə yüklənir və insan özünü daha tez yorğun hiss edir.
Amerika Ürək Assosiasiyasının məlumatına görə, xüsusilə ürək xəstəlikləri olan insanlar yüksək temperatur zamanı daha diqqətli olmalıdırlar.
Maye itkisi enerji azalmasına səbəb olur
Yüksək temperaturda orqanizm tər vasitəsilə soyumağa çalışır. Lakin bununla birlikdə su və elektrolitlər – natrium, kalium və maqnezium da itirilir.
Araşdırmalar göstərir ki, bədən çəkisinin cəmi 1-2 faiz həcmində maye itkisi belə diqqətin zəifləməsinə, baş ağrısına və fiziki performansın aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.
Beyin də istidən təsirlənir
İsti hava yalnız əzələlərə deyil, beyinə də təsir göstərir. Harvard T.H. Chan School of Public Health tərəfindən aparılmış tədqiqat zamanı müəyyən edilib ki, kondisionersiz otaqlarda yaşayan tələbələr isti günlərdə testləri daha gec həll edir və daha çox səhv buraxırlar.
Alimlər bunu beynin yüksək temperatur şəraitində daha çox enerji sərf etməsi ilə əlaqələndirirlər.
Yuxu keyfiyyəti pisləşir
İsti gecələrdə bədən temperaturu lazımi səviyyədə aşağı düşmədiyi üçün dərin yuxu mərhələsinə keçid çətinləşir. Nəticədə insan səhər tam dincəlmiş vəziyyətdə oyanmır.
ABŞ Milli Yuxu Fondu bildirir ki, yatmaq üçün otaq temperaturunun 18-20 dərəcə olması daha rahat yuxuya kömək edir.
Hormonlar da rol oynayır
Yüksək temperatur orqanizmdə stress hormonu olan kortizolun səviyyəsinə təsir göstərə bilər. Eyni zamanda serotonin və melatonin balansında baş verən dəyişikliklər insanın əhvalına və enerjisinə mənfi təsir edir.
Bu səbəbdən yay aylarında əsəbilik, diqqət dağınıqlığı və motivasiya azalması daha tez-tez müşahidə olunur.
Kimlər daha çox risk altındadır?
Mütəxəssislərin fikrincə, isti hava aşağıdakı qruplar üçün daha təhlükəlidir:
yaşlı insanlar;
uşaqlar;
ürək-damar xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər;
diabet xəstələri;
açıq havada çalışanlar;
idmanla intensiv məşğul olan şəxslər.
Yorğunluğu azaltmaq üçün nə etmək lazımdır?
Həkimlər isti havalarda bir neçə sadə qaydaya əməl etməyi tövsiyə edirlər:
Gün ərzində kifayət qədər su için, susamağı gözləməyin.
Günəşin ən güclü olduğu 11:00-17:00 saatlarında ağır fiziki işlərdən çəkinin.
Açıq rəngli, yüngül və nəfəs alan parçalardan hazırlanmış geyimlər seçin.
Meyvə, tərəvəz və mineral maddələrlə zəngin qidalar qəbul edin.
İmkan olduqda sərin otaqlarda qalmağa çalışın.
Kofein və spirtli içkilərin həddindən artıq qəbulundan uzaq durun, çünki onlar maye itkisini artıra bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, istidə yaranan yorğunluq əksər hallarda orqanizmin özünü qoruma mexanizmidir. Lakin halsızlıq uzun müddət davam edərsə, başgicəllənmə, ürəkbulanma, huşun qarışması və ya ürək döyüntülərinin sürətlənməsi kimi əlamətlər yaranarsa, bu artıq istivurma və ya ciddi susuzlaşmanın göstəricisi ola bilər. Belə hallarda dərhal sərin yerə keçmək və tibbi yardım almaq tövsiyə olunur.
