Kitabxanalar yalnız kitab oxumaq və ya kitab götürmək üçün nəzərdə tutulmuş məkanlar deyil. Yeni araşdırma göstərib ki, ictimai kitabxanalar insanların tənhalıqla mübarizə aparmasına, sosial əlaqələr qurmasına, yeni bacarıqlar əldə etməsinə və psixoloji rifahını qorumasına kömək edir.
Qlazqo Universiteti və Stirlinq Şurasının kitabxana xidməti tərəfindən aparılan araşdırmada kitabxanaların cəmiyyət üçün real sosial dəyəri öyrənilib.
Tədqiqatçılar Şotlandiyanın Stirlinq şəhərində yerləşən Sent-Ninians kitabxanasının fəaliyyətini araşdırıb. Onlar statistik göstəricilərlə yanaşı, kitabxanaya gələnlər və əməkdaşlarla müsahibələr aparıb, ziyarətçiləri müşahidə ediblər.
Kitabxana tənhalığı azalda bilər
Araşdırma göstərib ki, kitabxanalar insanların ünsiyyət qura bildiyi, öyrəndiyi, praktiki yardım aldığı və mədəni tədbirlərdə iştirak etdiyi etibarlı ictimai məkanlara çevrilir.
Ziyarətçilər kitabxananı əlçatan və qonaqpərvər yer kimi qiymətləndiriblər. Onların sözlərinə görə, kitabxanaya müntəzəm getmək sosial təcridin azalmasına, özünəinamın artmasına və digər insanlarla əlaqələrin qorunmasına kömək edir.
Araşdırmanın rəhbəri, Qlazqo Universitetinin müəllimi Ketrin Çempion hesab edir ki, kitabxanaların əsl dəyərini yalnız statistik rəqəmlərlə ölçmək mümkün deyil.
Onun fikrincə, kitabxanalar “sosial infrastrukturun” mühüm hissəsidir. İnsanlar burada informasiya və dəstək alır, münasibətlər qurur və yaşadıqları cəmiyyətlə bağlılıq hissi qazanırlar.
Kitabxana əməkdaşlarının görünməyən işi
Tədqiqatın maraqlı nəticələrindən biri də kitabxana işçilərinin roludur.
Onların fəaliyyəti həmişə kitab vermək və qaytarmaqla məhdudlaşmır. Bəzən qısa söhbət, verilən məsləhət, hansısa məsələdə dəstək və ya insanın başqa xidmətə yönləndirilməsi onun üçün əhəmiyyətli ola bilər.
Bu cür gündəlik münasibətlər isə ənənəvi statistikada, demək olar ki, görünmür.
Məsələn, kitabxanaya gələn insan həm kitab oxuya, həm yeni bacarıq öyrənə, həm başqa insanlarla tanış ola, həm də özünü cəmiyyətin bir hissəsi kimi hiss edə bilər.
Bir kitabxanada 27 mindən çox ziyarət
Sent-Ninians kitabxanasının 2024–2025-ci illər üzrə göstəriciləri də diqqət çəkir.
Bu müddətdə kitabxanaya 27 mindən çox ziyarət qeydə alınıb. Təxminən 33 min kitab oxuculara verilib.
Bundan başqa, kitabxanada 440 tədbir keçirilib və həmin tədbirlərdə 4,4 mindən çox insan iştirak edib.
Kitabxana ziyarətçilərə rəqəmsal resurslardan istifadə etmək və gündəlik internet işlərini həll etmək üçün də kömək göstərib.
Kitabxananın 4 böyük faydası
Tədqiqatçılar kitabxanaların yaratdığı sosial dəyəri dörd əsas istiqamətdə qruplaşdırıblar:
- Sosial əlaqələr – insanlar ünsiyyət qurur və təcriddən uzaqlaşır;
- Mədəni zənginləşmə – kitab, tədbir və digər mədəni fəaliyyətlərə çıxış yaranır;
- İqtisadi dəstək – insanlar yeni bacarıqlar qazanır və müxtəlif praktiki xidmətlərdən yararlanır;
- Sağlamlıq və rifah – sosial əlaqələr və gündəlik fəaliyyət insanın ümumi rifahına müsbət təsir göstərə bilər.
Alimlərin fikrincə, bu istiqamətlər bir-birindən ayrı deyil. Kitabxanaya müntəzəm gələn insan eyni vaxtda yeni insanlarla tanış ola, hansısa bacarıq öyrənə, özünü cəmiyyətin bir hissəsi kimi hiss edə və gündəlik həyatında müəyyən sabitlik yarada bilər.
Araşdırmanın sonunda alimlər kitabxanaların sosial təsirini daha düzgün ölçmək üçün Social Value Toolkit adlı xüsusi qiymətləndirmə aləti hazırlayıblar.
Onların fikrincə, kitabxanaların real əhəmiyyətini yalnız neçə nəfərin gəldiyi və neçə kitab götürdüyü ilə ölçmək düzgün deyil. Çünki kitabxananın ən böyük təsiri bəzən statistikaya düşməyən sadə bir söhbətdə, verilən məsləhətd
