ABŞ və İran arasında davam edən münaqişə qlobal neft bazarında gərginliyi yenidən artırıb. Xüsusilə Hörmüz boğazından tanker keçidlərinin kəskin azalması və tərəflər arasında danışıqlarda irəliləyişin olmaması neft qiymətlərinə əlavə təzyiq yaradır.
Avqustun 17-də Brent markalı neftin qiyməti gün ərzində 89,40 dollara qədər yüksəlib, ABŞ-ın WTI markalı nefti isə 82,83 dollar ətrafında ticarət olunub. Brent əvvəlki həftəni də təxminən 5%-lik artımla başa vurmuşdu.
Hörmüz boğazında nə baş verir?
Neft bazarı üçün əsas risk hazırda münaqişənin özündən daha çox Hörmüz boğazında daşımaların vəziyyətidir.
Reuters-in məlumatına görə, avqustun 16-da boğazdan əvvəlki həftəsonunda 31 gəmi keçdiyi halda, son həftəsonu yalnız beş yük gəmisinin keçidi qeydə alınıb, bazar günü isə heç bir gəmi keçməyib. Müharibədən əvvəl isə bu marşrutdan gündə 130-dan çox gəmi keçirdi.
Bu boğaz qlobal neft və LNG daşımaları üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də keçidlərin kəskin azalması bazarda təchizat çatışmazlığı qorxusunu gücləndirir.
Neft niyə 100 dollara qalxa bilər?
Hazırda bazarda iki əks istiqamətli faktor var.
Bir tərəfdən, qlobal tələbatla bağlı narahatlıqlar və ABŞ-da neft ehtiyatlarının artması qiymətlərin yüksəlişini məhdudlaşdırır. Avqustun 13-də Brent 2%-dən çox ucuzlaşaraq 87,07 dollara düşmüşdü. Həmin vaxt ABŞ neft ehtiyatlarının bir həftədə 17,4 milyon barel artdığı açıqlanmışdı.
Digər tərəfdən, Hörmüz boğazında vəziyyətin daha da pisləşməsi və neft infrastrukturuna birbaşa zərbə qiymətləri sürətlə yuxarı çəkə bilər.
Reuters-in təhlilinə görə, münaqişənin əvvəlində bəzi analitiklər neftin 150, hətta 200 dollara qədər yüksələ biləcəyini proqnozlaşdırırdılar. Lakin sonrakı dövrdə bazarın alternativ tədarük imkanları və tələbatın zəifləməsi qiymətlərin belə ekstremal səviyyələrə çatmasının qarşısını alıb.
Banklar neftin ucuzlaşacağını gözləyir
Maraqlıdır ki, hazırkı yüksək qiymətlərə baxmayaraq, uzunmüddətli proqnozlar o qədər də nikbin deyil.
J.P. Morgan Global Research Brent markalı neftin 2026-cı ilin üçüncü rübündə orta hesabla 86 dollar, dördüncü rübdə 80 dollar olacağını proqnozlaşdırır. Bank ilin sonunda qiymətin təxminən 78 dollara enəcəyini gözləyir. 2027-ci il üçün isə orta qiymət proqnozu 64 dollar səviyyəsindədir.
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının əvvəlki proqnozu da neft qiymətlərinin orta müddətdə aşağı düşəcəyini göstərirdi. EIA artan hasilat və tədarük marşrutlarının bərpası fonunda Brentin 2027-ci ildə orta hesabla 65 dollar ətrafında olacağını gözləyir.
Əsas məsələ: müharibə nə qədər davam edəcək?
Beləliklə, neft bazarında hazırda iki ssenari qarşı-qarşıyadır.
Gərginlik azalarsa, Hörmüz boğazında daşımalar bərpa oluna, tədarük artaraq qiymətləri yenidən 70–80 dollar diapazonuna çəkə bilər.
Münaqişə genişlənərsə, xüsusilə neft hasilatı və ixrac infrastrukturu zərər görərsə, Brentin 90 dolları keçməsi, hətta 100 dollar həddinə yaxınlaşması real risk olaraq qalır.
Hazırkı mənzərə göstərir ki, 90 dollar neft üçün psixoloji həddə çevrilmək üzrədir. Lakin bazarın növbəti istiqamətini əsasən ABŞ–İran danışıqlarının taleyi və Hörmüz boğazından neft daşımalarının nə qədər tez bərpa olunacağı müəyyən edəcək.
