Müasir tədqiqatlar göstərir ki, bədənimizin bioloji saatı – sirkadiyal ritmlər – mədə-bağırsaq sisteminin normal işləməsində mühüm rol oynayır. AzPost xəbər verir ki, bu ritmlərin pozulması mədə turşusunun ifrazı, mədənin selikli qişasının müdafiə mexanizmləri və toxuma bərpası proseslərinə mənfi təsir göstərir, nəticədə qastrit daha ağır keçə bilər.
Sirkadiyal ritmlərin əsas prinsipləri:
-
24 saatlıq dövrlərlə təkrar olunan bioloji dəyişikliklərdir.
-
Mərkəzi saat hipotalamusun supraxiiazmatik nüvəsi (SXX) tərəfindən idarə olunur, işıqla məlumatlanır və hormonlar vasitəsilə bütün orqanizmi tənzimləyir.
-
Periferik saatlar mədəniyyətlə bağlı siqnallarla, qida qəbulu və fiziki aktivliklə də tənzimlənir.
Pəhriz və günün rejimi:
-
Mədə-bağırsaq sistemi gün ərzində aktiv olur, gecələr isə bərpa proseslərinə üstünlük verilir.
-
Səhər və günorta saatlarında mədə turşusunun ifrazı maksimum olur, buna görə əsas yeməkləri bu vaxtda qəbul etmək məsləhətdir.
-
Gec saatlarda ağır qida qəbul etmək mədənin artıq aktiv iş rejimində işləməsinə səbəb olur, selikli qişanın zədələnməsi riski artır.
Hormonlar və qoruyucu mexanizmlər:
-
Melatonin gecə ifraz olunur, mədə selikli qişasının qorunmasına kömək edir.
-
Digər hormonlar – kortizol, insulin, leptin – mədə-bağırsaq funksiyalarını ritmik tənzimləyir.
Sirkadiyal ritmlərin pozulması və risk faktorları:
-
Gecə iş rejimi, dəyişkən yuxu-qida qrafiki, uzun uçuşlar ritmləri poza bilər.
-
“Sosial jetlag” – iş günləri və istirahət günlərində fərqli rejim – qastrit riskini artırır.
Praktiki tövsiyələr:
-
Səhər saat 7:30–8:30 arasında oyanmaq, gecə 22:00–23:00 arasında yatmaq.
-
Gün ərzində kifayət qədər təbii işıq qəbul etmək, gecə isə qaranlıq təmin etmək.
-
Əsas yeməkləri günün birinci yarısında qəbul etmək, axşam yeməyini yüngül və yatmadan 3–4 saat əvvəl başa çatdırmaq.
-
Alkoqol və kofeini axşam saatlarında məhdudlaşdırmaq.
-
Antioksidant və polifenol tərkibli qidalar (meyvə, tərəvəz, qoz-fındıq, yaşıl çay) daxil etmək.
Belə rejim və qidalanma ilə sirkadiyal ritmlərin normalizasiyası, mədənin qorunması və qastritin qarşısının alınması mümkündür.
