Müasir smartfonlar gündəlik həyatı xeyli asanlaşdırsa da, bütün məlumatları onlara etibar etmək yaddaş üçün gözlənilməz mənfi nəticələr yarada bilər. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, qadcetlərdən həddindən artıq asılılıq beynin vacib məlumatları müstəqil şəkildə yadda saxlamaq istəyini tədricən azaldır.
Azpost.info xəbər verir ki, bu barədə Popular Science nəşri yazıb.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, söhbət “koqnitiv yüngülləşmə” (cognitive offloading) adlanan prosesdən gedir. İnsanlar telefonlarında əlaqə nömrələrini, alış-veriş siyahılarını, vacib tarixləri, qeydləri, fotoları və əvvəllər yadda saxlamağa çalışdıqları digər məlumatları saxlayırlar.
Alimlər izah edirlər ki, beyin lazım olan məlumatın istənilən vaxt smartfonda tapılacağını bildikdə, onu yadda saxlamaq üçün daha az resurs sərf edir. Bu mexanizm təkcə qeydlərə deyil, həm də xatırlatmalar, təqvimlər, səs yazıları və digər rəqəmsal alətlərə də aiddir.
Bunun müsbət tərəfi də var
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, yaddaşın xırda məlumatlardan “azad olunması” insanın daha mürəkkəb problemlərin həllinə və mühüm qərarların qəbuluna diqqətini yönəltməsinə imkan verir.
Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki, smartfonlara daimi güvənmək zamanla yaddaşın işləmə prinsiplərini dəyişə bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, insanlar təkcə telefonda saxladıqları məlumatları deyil, həm də əvvəlcə yadda saxlamağa çalışdıqları məlumatları da daha tez unudurlar.
“Rəqəmsal amneziya” nədir?
Bu fenomen “rəqəmsal amneziya” və ya “Google effekti” adlanır. Onun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, istənilən məlumatı internetdə və ya telefonda dərhal tapa biləcəyini bilən insanın beyni həmin məlumatı yadda saxlamağa daha az meyilli olur.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, qadcetlərdən həddindən artıq asılılıq zaman keçdikcə lazım olan faktları tez xatırlamaq və müstəqil qərar vermək bacarığını da zəiflədə bilər.
Bundan əlavə, istifadəçilər telefonlarında minlərlə fotoşəkil, fayl və qeyd toplayırlar, lakin onların əksəriyyətinə sonradan demək olar ki, heç vaxt qayıtmırlar.
Yaddaşı necə qorumaq olar?
Tədqiqatçılar yaddaşı güclü saxlamaq üçün bütün məlumatları smartfona həvalə etməməyi tövsiyə edirlər. Onların fikrincə, vacib məlumatları vaxtaşırı heç bir qadcetin köməyi olmadan yadda saxlamağa çalışmaq beyin üçün ən sadə və effektiv məşqlərdən biridir.
Sunay Aydın
