Tibbin rəqəmsallaşması və insan ömrünün süni şəkildə uzadılması texnologiyaları qlobal səhiyyə sistemində və biotexnologiya sənayesində inqilabi mərhələnin əsasını qoyub.
Azpost.info bildirir ki, bu gün dünya tibb elmi yalnız xəstəliklərin müalicəsi ilə deyil, orqanizmin qocalma mexanizmlərinin kökündən dəyişdirilməsi və “bio-hacking” (insan biologiyasına proqram xarakterli müdaxilə) metodları ilə məşğuldur. Bu sahədə ən böyük sıçrayış ABŞ-nin Kaliforniya ştatındakı Silikon Vadisində yerləşən “Forward Health” adlı tibb startapı tərəfindən reallaşdırılıb.
Şirkət tamamilə süni intellektlə (Aİ) idarə olunan ilk avtonom həkim kabinetlərini — CarePod layihəsini rəsmən istifadəyə verib. San-Fransisko, Nyu-York, Çikaqo və Los-Anceles kimi meqapolis şəhərlərin böyük ticarət mərkəzlərində quraşdırılan bu futuristik kapsullar vətəndaşlara canlı həkim növbəsi gözləmədən, cəmi 15 dəqiqə ərzində orqanizmi tam skan etmək imkanı qazandırır.
Kapsula daxil olan pasiyent biometrik sensorlar vasitəsilə müayinə olunur. Süni intellekt real vaxt rejimində qan analizlərini aparır, ürək-damar fəaliyyətini yoxlayır, daxili orqanların və dərinin xərçəng riski daşıyıb-daşımadığını mikroskopik səviyyədə diaqnozlaşdırır. ABŞ Səhiyyə və İnsan Resursları Nazirliyinin (HHS) rəsmi hesabatına görə, rəqəmsal ilkin diaqnostika sayəsində kəskin infarkt və insult risklərinin öncədən aşkarlanmasında tibbi xətalar 34% azalıb. Layihənin baş icraçı direktoru Adrian Aoun mətbuata bəyanatında bildirib ki, məqsəd tibbi xidmətləri “Netflix” və ya “Spotify” kimi asan əlçatan abunə sisteminə keçirməkdir.
Digər tərəfdən Avropada da qocalma əleyhinə (anti-aging) mübarizədə tarixi addımlar atılır. İsveçrənin Sürix Universitetinin Molekulyar Biologiya İnstitutunun aparıcı alimi Dr. Lukas Lang və onun beynəlxalq tədqiqat komandası genetik bio-mühəndislik vasitəsilə hüceyrələrin deqradasiyasını donduran yeni terapiya sınaqlarını uğurla tamamlayıb. Laboratoriya şəraitində DNA zəncirindəki qocalma markerlərini hədəf alan bu metod insanın bioloji yaşını xronoloji yaşdan (pasport yaşından) fərqli olaraq 5-7 il geriyə salmağı vəd edir.
London, Paris və Cenevrədəki özəl klinika şəbəkələrində artıq məhdud çərçivədə tətbiqinə icazə verilən bu profilaktik müayinələr və gen terapiyası, yaxın 10 ildə ənənəvi xəstəxana və poliklinika anlayışını tamamilə sıradan çıxara bilər. Biosensorların və fərdiləşdirilmiş gen xəritələrinin inkişafı, yaxın gələcəkdə insanların xəstələnmədən öncə müalicə olunacağı “proaktiv tibb” erasını başladır. Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, bu baha başa gələn texnologiyalar gələcəkdə varlı və kasıb təbəqələr arasında bioloji bərabərsizlik yarada bilər.
Aydın Əliyev
