ABŞ-Çin
ABŞ-ın administrasiyası süni intellekti (İİ) qlobal iqtisadi və texnoloji liderliyini möhkəmlətmək üçün əsas alət kimi istifadə etməyi planlaşdırır. AzPost yerli mənbələrə istinadən xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-ın Şimali Amerika Araşdırmaları Mərkəzinin aparıcı elmi işçisi Sergey Dmitriyev öz məqaləsində yazıb.
Tramp administrasiyasının İİ sahəsində hazırladığı “Fəaliyyət Planı” sənədi, süni intellekti yalnız elm və texnologiya sahəsi kimi deyil, həm də geoiqtisadi və xarici siyasət strategiyası aləti kimi nəzərdən keçirir.
Sənədin xarici iqtisadi istiqaməti iki əsas hədəfə yönəlib. Birincisi, milli texnoloji suverenliyi qorumaqdır – bunun üçün rəqiblər, xüsusilə Çin üçün sərt məhdudiyyətlər tətbiq olunur. “Amerikan İİ texnologiyalarının ixracını təşviq etmək” haqqında fərman beynəlxalq asılılığı azaltmağı hədəfləyir.
Bu siyasət çərçivəsində ABŞ Çin şirkətlərini İİ çip və hesablama resurslarına çıxışdan məhrum edir, “dost olmayan” ölkələrdən komponentlərin alınmasını qadağan edir və müttəfiqlərinə öz ixrac qaydalarını uyğunlaşdırmağa təzyiq göstərir. ABŞ senatoru Riketts qeyd edir: “Biz qlobal hesablama gücündə üstünlüyümüz sayəsində Çinlə İİ yarışında liderik. Pekinə bu resurslara çıxışı məhdudlaşdırmaq milli təhlükəsizliyimiz üçün vacibdir.”
İkincisi, plan ABŞ texnologiyalarının aktiv ixracına və üçüncü ölkələrdə ABŞ-a asılı ekosistemlərin yaradılmasına yönəlir. Kompleks ixrac paketləri – avadanlıq, proqram təminatı, standartlar və maliyyələşdirməni əhatə edən paketlər vasitəsilə Vaşinqton Çin təşəbbüslərinə alternativ yaratmağa çalışır.
Xüsusi diqqət Rusiyanın texnoloji təsir dairəsinə daxil olan ölkələrə yönəldilib. Məsələn, Qazaxıstanda çoxmilyardlı layihələr Nvidia, Oracle və Cisco şirkətləri ilə həyata keçirilir. ABŞ həmçinin “Genesis Missiyası” kimi təşəbbüslərlə özəl sektorun resurslarını səfərbər edir, Microsoft, Nvidia və Amazon kimi nəhənglər isə dövlət İİ layihələrinə milyardlarla dollar investisiya yatırır.
Lakin bu plan Çinin güclü rəqabəti ilə üzləşir. Çin “Fəaliyyət Planı” ilə sürətli infrastruktur quruculuğu, enerji və nadir torpaq metalları kimi üstünlüklərini istifadə edir. Huawei kimi şirkətlər isə qlobal bazarda hələ də güclü mövqelərini saxlayır.
Daxili iqtisadi baxımdan da planın çətinlikləri var. ABŞ administrasiyası texnoloji qarşıdurmanı güclü elan etsə də, biznes maraqları səbəbindən Çin bazarına bəzi zəif çip tədarüklərinə icazə verir. Həmçinin, İİ sahəsinə kütləvi sərmayələrin gəlirliyi hələ aydın deyil; çoxsaylı şirkətlər enerji və su xərclərinin böyük olduğunu bildirir.
Beləliklə, Trampın İİ sahəsindəki xarici iqtisadi strategiyası ABŞ-ın texnoloji liderliyini möhkəmlətmək, qlobal dəyər zəncirlərini öz xeyrinə dəyişdirmək və Çin təsirini məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Lakin onun uğuru güclü rəqiblərin mövcudluğu, daxili iqtisadi disbalanslar və İİ investisiya dalğasının dayanıqlığı ilə bağlı suallarla üzləşir. Bu planın reallaşması yalnız texnoloji mənzərəni deyil, həm də qlobal iqtisadi güc balansını uzun illər üçün formalaşdıracaq.
