ABŞ Konqresinə aralıq seçkilər seçki məntəqələri açılmamışdan əvvəl faktiki olaraq başlayıb: artıq 57 milyon insan səs verib. Bu seçkilər prezident Donald Tramp üçün ciddi sınaq hesab olunur. Çünki nəticələr onun hakimiyyətdə qalacağı son iki ildə siyasi imkanlarını müəyyən edəcək.
Bu barədə İsrailin “Maariv” qəzeti məlumat yayıb.
ABŞ-da bu miqyasda erkən səsvermə aralıq seçkilərində indiyədək qeydə alınmayıb. Dörd il əvvəl, Co Baydenin prezidentliyi dövründə təxminən 46 milyon insan vaxtından əvvəl səs vermişdi.
Ştatlarda ilk seçki məntəqələri çərşənbə axşamı İsrail vaxtı ilə saat 12:00-da açılacaq. ABŞ prezidenti Donald Tramp özü bu seçkilərdə namizəd deyil. Lakin səsvermə onun reytinqinin aşağı düşdüyü, yaşayış və yanacaq xərclərinin artdığı, İranla müharibənin davam etdiyi bir dövrdə keçirilir.
Seçkilərdə nə həll olunur?
Aralıq seçkilər prezidentlik müddətinin ortasında, hər dörd ildən bir keçirilir. Amerikalılar Nümayəndələr Palatasındakı 435 yerin hamısı uğrunda səs verirlər. Bu palatada deputatların səlahiyyət müddəti iki ildir.
Bundan başqa, Senatda 35 yer, eləcə də 36 ştatda qubernator vəzifələri və minlərlə yerli idarəetmə postu uğrunda mübarizə aparılır. Senatorların səlahiyyət müddəti altı ildir.
Hazırda Konqresin hər iki palatasına respublikaçılar nəzarət edir. Bu, Trampa qanunları və büdcələri qəbul etdirmək, dövlət vəzifələrinə təyinatlar həyata keçirmək imkanı verir. Əgər prezident partiyası palatalardan birində çoxluğu itirsə, onun qərarları həyata keçirməsi xeyli çətinləşəcək.
Demokratlar qələbə qazanacağı təqdirdə aşağıdakı imkanları əldə edə bilərlər:
Nümayəndələr Palatasında: administrasiyaya qarşı araşdırmalara başlamaq, yüksək vəzifəli şəxsləri dinləmələrə çağırmaq və qanun layihələrinin qəbulunu əngəlləmək;
Senatda: yüksək vəzifələrə, o cümlədən Ali Məhkəməyə hakim təyinatlarını bloklamaq.
Ənənəvi olaraq, fəaliyyətdə olan prezidentin partiyası aralıq seçkilərdə mandatlarının bir hissəsini itirir. Bu dəfə respublikaçılar iqtisadi vəziyyətdən narazı seçicilərin təzyiqi ilə də üzləşirlər.
Tramp seçkilər ərəfəsində nə deyib?
Tramp dünən axşam Vaşinqtonda çıxışı zamanı səsverməni “mənim fikrimcə, həyatımızın ən mühüm aralıq seçkiləri” adlandırıb. O, tərəfdarlarını seçki məntəqələrinə getməyə çağırıb və Konqresin demokratların nəzarətinə keçməsinə imkan verməməli olduqlarını bildirib. “Əvvəlki seçkilərdə mənə səs verən insanlar, hətta onların əhəmiyyətli bir hissəsi seçkilərə gəlsə, inamlı qələbə qazanacağıq”, – deyə prezident bildirib.
Tramp prezident partiyasının tarixən aralıq seçkilərdə qalib gəlməkdə çətinlik çəkdiyini etiraf edib və əlavə edib: “Amma bunun üçün çox ciddi səylər göstərmişik”. ABŞ prezidenti demokrat namizədləri iqtisadiyyata və sərhəd təhlükəsizliyinə zərər vuracaq ekstremist siyasət yürütməkdə ittiham edib. Demokratlar isə öz növbəsində qiymət artımını, Tramp administrasiyasının gömrük rüsumlarını və İranla müharibənin iqtisadi nəticələrini əsas müzakirə mövzusuna çeviriblər.
Sorğular nə göstərir?
Son rəy sorğularına görə, Nümayəndələr Palatası uğrunda mübarizədə demokratlar üstün mövqedədir. Onların çoxluğu ələ keçirməsi üçün cəmi üç əlavə mandat qazanması kifayətdir. Reuters agentliyinin təhlilinə görə, onlarla seçki dairəsində gərgin mübarizə gedir. Bu dairələrin bir çoxunda 2024-cü ildə Tramp qalib gəlmişdi.
Senatda vəziyyət daha mürəkkəbdir. Demokratlara dörd əlavə yer lazımdır, eyni zamanda hazırkı mandatlarını da qorumalıdırlar. Sorğular respublikaçıların ənənəvi dayaqlarından olan bir neçə ştatda gərgin rəqabət olduğunu göstərir. Lakin Senatda çoxluğa nail olmaq Nümayəndələr Palatası ilə müqayisədə daha çətin görünür.
Əsas mübarizə aparılan ştatlar:
Texas: Demokrat Ceyms Telleriko respublikaçı Ken Pakstonla mübarizə aparır. İlon Mask respublikaçı namizədlərin, o cümlədən Pakstonun seçki kampaniyasına böyük məbləğdə vəsait yatırıb.
Miçiqan: İsrailin kəskin tənqidçisi olan demokrat Abdul əl-Sayed respublikaçı Mayk Rocerslə yarışır. Partiyadaxili seçkilərdə əl-Seydə uduzan Heyli Stivens gözlənilmədən Rocersi dəstəkləyib.
Alyaska: Demokrat Meri Peltola respublikaçı senator Den Sallivanla mübarizə aparır.
Meyn: Respublikaçı senator Syuzan Kollinz altıncı müddətə seçilmək üçün demokrat Troy Ceksonla yarışır.
Kanzas, Ohayo, Ayova, Nebraska və Cənubi Karolinada keçirilən seçkilər də Senatın tərkibinə təsir göstərə bilər.
Seçkilərin nəticələri nə vaxt açıqlanacaq?
İlk seçki məntəqələri gecə, İsrail vaxtı ilə saat 01:00-da bağlanacaq. Digər ştatlarda səsvermə məntəqələri səhərə qədər fəaliyyət göstərəcək. Kaliforniya, Aydaho və Oreqonda məntəqələr saat 06:00-da, Havayda 07:00-da, Alyaskada isə 08:00-da bağlanacaq.
İlkin nəticələr bundan sonra açıqlanmağa başlayacaq. Mübarizə çox gərgin olarsa, qalibin müəyyənləşdirilməsi bir neçə gün çəkə bilər. ABŞ-dan yayılan məlumatlara görə, Tramp administrasiyasının məğlubiyyət halında nəticələrin bir hissəsinə etiraz etməsi gözlənilir. Seçkilərin nəticəsi Trampın prezidentliyinin növbəti iki ilində Konqresin dəstəyinə arxalana biləcəyini, yoxsa demokrat müxalifətlə davamlı siyasi qarşıdurma şəraitində işləməli olacağını müəyyən edəcək.
Nadir Talıblı
