Sosial şəbəkələrdə xəbər lenti hər gün sürətlə dəyişir: əyləncəli videoları dostların paylaşımları, onların ardınca isə müharibə, təbii fəlakət və ya iqtisadi böhran xəbərləri əvəz edir. Nəticədə insanlar çətin seçim qarşısında qalırlar: ya rahatlıq naminə xəbərlərdən tam uzaqlaşmalı, ya da gündəmdən xəbərdar olmaq üçün davamlı narahatlıq hissi ilə yaşamalıdırlar.
Azpost.info xəbər verir ki, Real Simple nəşri mütəxəssislərin fikirlərinə əsaslanaraq bu vəziyyətin səbəblərini və ondan qorunma yollarını araşdırıb.
Beyin bu qədər pis xəbərə hazır deyil
Alimlər bildirirlər ki, insan beyni bu qədər çox mənfi məlumatı qəbul etmək üçün formalaşmayıb. Qədim dövrlərdə insanlar yalnız ətraflarında baş verən təhlükələrə reaksiya verirdilər. Bu səbəbdən insan beynində “neqativ qərəz” adlanan xüsusiyyət yaranıb – yəni təhlükəni və mənfi hadisələri daha tez fərq etmək instinkti.
Psixoterapevt Ben Maşlin qeyd edir ki, əvvəllər insanlar yalnız yaşadıqları ərazidə baş verən hadisələrdən narahat olurdular. Bu gün isə müharibələr, iqtisadi böhranlar, zəlzələlər və digər fəlakətlər haqqında dünyanın hər yerindən gələn xəbərlər psixikaya eyni anda təsir göstərir.
İnsanlar xəbərlərdən uzaqlaşmağa başlayır
Reuters Institute-un 2025-ci il hesabatına əsasən, dünya əhalisinin 69 faizi vaxtaşırı xəbərlərdən fasilə verir.
Respondentlərin 40 faizi isə informasiya yüklənməsi və acizlik hissindən yorulduqları üçün bildirişləri qəsdən söndürdüklərini etiraf edib.
Uzaqdakı təhlükə də beyin üçün real görünür
Mütəxəssislərin fikrincə, beyin min kilometrlərlə uzaqda baş verən hadisə ilə qapının ağzındakı təhlükə arasında ciddi fərq qoymur. Buna görə insanlar zərərçəkənlərə empatiya göstərir, onların yaşadıqlarını öz həyatları ilə əlaqələndirir və psixoloji gərginlik yaşayırlar.
Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, xəbərlərdən tamamilə imtina etmək də çıxış yolu deyil. Hadisələr onsuz da davam edir və gündəmi izləmək istəyi insanın təhlükəsizlik hissi ilə bağlı təbii ehtiyacıdır.
Psixoloqların tövsiyələri
Mütəxəssislər informasiya yüklənməsinin qarşısını almaq üçün bir neçə sadə vərdişi tövsiyə edirlər:
Xəbər oxumaq üçün konkret vaxt müəyyən edin. Gün ərzində telefonu davamlı yoxlamaq əvəzinə, xəbərləri yalnız müəyyən saatlarda izləyin. Oyandıqdan sonrakı və yatmazdan əvvəlki ilk 20 dəqiqədə sosial şəbəkələrdən istifadə etməmək məsləhətdir.
Emosional paylaşımlar deyil, analitik materiallar oxuyun. Ekspertlərin hazırladığı bir ətraflı təhlil yüzlərlə sensasiyalı başlıqdan daha faydalı ola bilər.
Mümkünsə, hərəkətə keçin. Hansısa xəbər sizi sarsıdıbsa, özünüzdən soruşun: “Mən nə edə bilərəm?” Xeyriyyə aksiyalarına qoşulmaq, könüllü olmaq və ya petisiyalara dəstək vermək acizlik hissini azalda bilər.
Manipulyativ məzmuna qarşı diqqətli olun. Sosial şəbəkələrdə istifadəçini daha uzun müddət platformada saxlamaq üçün emosional və şişirdilmiş başlıqlarla hazırlanmış çoxlu paylaşımlar mövcuddur.
Bədəninizə qulaq asın. Xəbər saytını açmazdan əvvəl qısa fasilə verin, dərin nəfəs alın və özünüzdən soruşun ki, hazırda mənfi xəbərləri qəbul etməyə psixoloji cəhətdən hazırsınızmı?
Hər kəs üçün eyni tövsiyə keçərli deyil
Ekspertlər vurğulayırlar ki, “xəbərləri ümumiyyətlə oxumayın” tövsiyəsi hər kəs üçün uyğun deyil. Müharibə zonasında yaxınları olan insanlar, miqrantlar və ya həssas qruplar üçün gündəmi izləmək bəzən həyati əhəmiyyət daşıyır.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, informasiya dünyası insan beyninin uyğunlaşma sürətindən daha sürətlə dəyişir. Buna görə də xəbərlərin yaratdığı yorğunluq və narahatlıq zəiflik əlaməti deyil, sadəcə sinir sisteminin istirahətə ehtiyac duyduğunu göstərən təbii reaksiyadır.
Nadir Talıbov
