Bu gün planetimizdə təxminən 8,3 milyard insan yaşayır. Bu rəqəm insan sivilizasiyasının bütün dövrləri üçün mütləq tarixi maksimumu təmsil edir.
Bu barədə Ecoportal məlumat verib.
Müasir tədqiqatçılar son əsrlərdə insan inkişafının dinamikasını diqqətlə araşdırıblar. Onlar antropogen təzyiqin sürətli artımının biosferə görünməmiş təzyiq yaratdığı qənaətinə gəliblər.
Təxminən ötən əsrin ortalarına qədər qlobal əhali artımı sürətli texnoloji inkişafla idarə olunurdu. Elmi kəşflər və sənayeləşmə qida istehsalını effektiv şəkildə artırmağa imkan verdi. Lakin sonra vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi və gizli təhdidlər ön plana çıxdı.
Eyni dövrdə Yer kürəsinin təbii ehtiyatların yenilənmə qabiliyyəti sivilizasiyanın iştahaları ilə ayaqlaşmaqdan imtina etdi. Mütəxəssislər bu dönüş nöqtəsini uzun müddət davam edən “mənfi demoqrafik mərhələnin” başlanğıcı adlandırırlar. O vaxtdan bəri planet borc götürülmüş vaxtla fəaliyyət göstərir və təbii ehtiyatlarını tükəndirir.
Müxtəlif növ qazıntı yanacaqlarının geniş şəkildə yandırılması mövcud vəziyyətə böyük təsir göstərib. Neft, kömür və qaz nəhəng istehsal həcmini qorumağa və milyardlarla insanı qidalandırmağa kömək edib. Digər tərəfdən, iqlim balansını dəyişdirən böyük bir böhrana səbəb olan karbohidrogenlər olub.
Yeni bir elmi məqalənin müəlliflərinin hesablamalarına görə, planetdə davamlı insan mövcudluğunun faktiki ekoloji həddi çox məhduddur. Biosferimiz yalnız 2,5 milyard insanı təhlükəsiz şəkildə təmin edə bilər ki, bu da təxminən 1950-ci illərdəki rəqəmlə eynidir.
Bugünkü böyük əhali artımı artıq təmiz içməli su və yüksək keyfiyyətli qida çatışmazlığını daha da artırıb. İnsanlar münbit torpaqları tükəndirən aqressiv kənd təsərrüfatı metodlarından istifadə etməyə məcburdurlar. Bundan əlavə, ekoloji təhdidlər və təbii sistemlərin məhv edilməsi müxtəlif bölgələrə son dərəcə qeyri-bərabər təsir göstərir.
Yüksək əhali sıxlığına və zəif iqtisadiyyata malik inkişaf etməkdə olan ölkələr xüsusilə həssasdırlar. Bu ərazilərdə vacib resursların çatışmazlığı sosial qeyri-sabitliyə və məcburi miqrasiyaya səbəb olur. Zəngin ölkələr hazırda böhranla idxal və qabaqcıl texnologiyalar vasitəsilə mübarizə aparırlar.
Buna baxmayaraq, alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, heç bir ölkə planetin fiziki məhdudiyyətlərini sonsuza qədər görməzdən gələ bilməz. Bəşəriyyət istehlak vərdişlərini yenidən nəzərdən keçirməsə, qlobal ekoloji çöküş qaçılmaz olacaq. Təbii tarazlığın bərpası bütün dünya liderlərinin təcili və əlaqələndirilmiş hərəkətlərini tələb edir.
N.Talıbov
