Alyaska çox vaxt dünyanın ucqarı kimi təsvir olunur. Sərt şaxtalar, uzun qaranlıq günlər, qonşuya piyada getməyin mümkün olmadığı məsafələr bu bölgə ilə bağlı ilk ağla gələnlərdir. Belə şəraitdə insanların tez-tez xəstələnəcəyi, yorğun və ruh düşkünlüyü yaşayacağı düşünülür. Lakin maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, Alyaskada yaşayanların bir çoxu daha isti bölgələrdə yaşayan insanlardan daha dözümlü və sakit görünür.
AzPost RBC-yə istinadla Alyaskada sərt soyuğun qısa bir qış mövsümü deyil, tam mənası ilə həyat tərzi olduğu şimal bölgəsində gündəlik yaşam qaydalarını təqdim edir:
Soyuq həyatın mərkəzində deyil
Alyaskada soyuq fövqəladə hal kimi qəbul edilmir. O, qəfil “gəlmir”, “vurmir” və ya “təəccübləndirmir” – sadəcə mövcuddur və həyatın bir hissəsidir. Yerli sakinlər beş dəqiqəlik iş üçün belə papaqsız çölə çıxmır, nazik geyimlə gəzmirlər.
Burada geyim dəb və ya əhval-ruhiyyə məsələsi deyil, birbaşa yaşamaq üçün vacib şərtdir. Paltarlar qat-qat, diqqətlə və bütün əlavə qoruyucu detallarla seçilir – hətta qısa müddətlik çölə çıxmaq üçün belə.
Alyaskada insanlar doğrudanmı az xəstələnir?
Əlbəttə, bioloji baxımdan Alyaskada yaşayan insanlar da viruslara qarşı həssasdır. Lakin onların immun sistemi daha nizamlı işləyir. Bunun səbəbi xüsusi genlər deyil, fərqli həyat tərzidir.
Qütb gecələrinə və temperaturun -40 dərəcədən aşağı düşməsinə baxmayaraq, Alyaska sakinləri dünyanın ən dözümlü insanları hesab olunur. Bunun bir neçə əsas səbəbi var.
Təbii sterillik
Ekstremal soyuq şəraitdə havadakı bakteriya və virusların böyük hissəsi məhv olur. Alyaskanın havası o qədər təmizdir ki, onu “xırtıldayan hava” adlandırırlar. Toz və allergenlərin səviyyəsi çox aşağı olduğundan, astma və allergiyadan əziyyət çəkənlər üçün bu ərazi əlverişli sayılır.
Vitamin D ilə zəngin qidalanma
Qışda günəş çatışmazlığı səbəbindən yerli əhali çoxlu dəniz məhsulları və yağlı balıq yeyir. Bu qidalar omeqa-3 və vitamin D ilə zəngindir və immun sistemini gücləndirir.
Psixoloji davamlılıq
Alyaskada soyuqdan şikayət etmək qəbul olunmur. Yerli sakinlər deyir: “Üşümüsənsə, bu havanın yox, sənin səhvindir”. Xırda streslərin olmaması da orqanizmin xəstəliklərlə mübarizəsinə kömək edir.
Qrip və soyuqdəymə Alyaskada da olur, lakin əhalinin sıxlığı çox az olduğu üçün viruslar iri şəhərlərlə müqayisədə daha yavaş yayılır. Burada xəstəlik zamanı “ayaq üstə keçirmək” anlayışı yoxdur. İnsanlar ilk əlamətlərdə dayanır, istirahət edir, isti içki və yemək qəbul edir.
Şimal sakinlərinin qeyri-adi məişət vərdişləri
Alyaskada həyat insanları mülayim iqlimdə yaşayanlara qəribə görünən üsullar tapmağa məcbur edir.
Mühərriki qızdırılan dayanacaqlar
Feyrbanks kimi şəhərlərdə avtomobillər gecə mühərrik və akkumulyator qızdırıcısı olan xüsusi dayanacaqlarda saxlanılır. -30 dərəcədə mühərrik yağı bərkiyir və maşın işə düşmür. Bu səbəbdən hətta bəzi marketlərin yanında belə elektrik rozetkaları quraşdırılıb.
Böyük ölçülü ayaqqabılar
Alyaska sakinləri qış ayaqqabılarını adətən bir-iki ölçü böyük alır. Bu, çox corab geyinmək üçün yox, ayaqqabı daxilində istiliyi saxlayan hava qatının yaranması üçündür.
Qışda gün eynəyi
Qarın günəş şüalarını əks etdirməsi göz üçün təhlükəlidir. Buna görə də yerli əhali buludlu havalarda belə gün eynəyi taxır.
Kilidsiz qapılar
Uzaq bölgələrdə ev və avtomobil qapılarını kilidləməmək kimi yazılmamış qayda var. Məqsəd oğurluqdan yox, şaxtada təhlükə ilə üzləşən hər kəsin tez sığınacaq tapa bilməsidir. Böyük şəhərlərdə bu ənənə artıq zəifləyib.
Pəhrizsiz həyat
Alyaskada isti, doyumlu və yağlı yeməklər normal sayılır. Şorba, balıq, ət və yağlı qidalar gündəlik rasionun əsasını təşkil edir. Təkcə salatdan ibarət axşam yeməyi burada təəccüb doğurar.
Hər şəraitdə işıq
İlin böyük hissəsi qaranlıq keçsə də, yerli əhali bunu faciə kimi qəbul etmir. Evlərdə bol işıqlandırma, isti tonlar, şamlar və örtüklər istifadə olunur.
Alyaska haqqında maraqlı faktlar
Yaşayış üçün pul ödənişi
Alyaskanın hər sakini ştatın Daimi Fondundan illik ödəniş alır. Bu, neft gəlirlərindən formalaşır və sərt iqlimə görə bir növ kompensasiya sayılır. Məbləğ adətən adambaşına 1000–3000 dollar arasında dəyişir.
Nəhəng tərəvəzlər
Yayda günəşin 20 saata yaxın batmaması bitkilərin sürətlə böyüməsinə səbəb olur. Burada çəkisi 40 kiloqramdan çox olan kələmlər və avtomobil ölçüsündə balqabaqlar yetişdirilir. Rekord göstərici 62 kiloqramlıq kələm olub.
Taksi yerinə təyyarə
Alyaskanın bir çox bölgəsində yol yoxdur. Hər 60 nəfərə bir təyyarə düşür ki, bu da dünyada ən yüksək göstəricidir. Uşaqlar məktəbə kiçik təyyarələrlə gedir, poçt və ərzaq da hava yolu ilə çatdırılır.
Praktik evlər
Alyaska evləri dəbdən çox funksionallığa hesablanıb. Qalın divarlar, minimal hava axını və ehtiyat istilik mənbələri əsas şərtdir. Burada hər zaman alternativ variant saxlamaq vərdiş halını alıb.
Nizamlı həyat tərzi
Alyaskada insanlar əhvalın gəlməsini gözləmir. Günlər əvvəlcədən planlaşdırılır: iş, hərəkət, yemək və istirahət. Bu struktur psixoloji tarazlığı qorumağa kömək edir.
Burada hərəkət həyatın ayrılmaz hissəsidir – qar təmizləmək, fiziki işlər, ev və həyət qayğıları gündəlik fəaliyyət sayılır. Qayda sadədir: üşümüsənsə, hərəkət et; yorulmusan, dayan.
Alyaska sakinləri reallıqla mübarizə aparmır, ona uyğunlaşmağı öyrəniblər. Onlar üçün yaşamaq səbir yox, enerjini – həm fiziki, həm də daxili istiliyi – düzgün qorumaq deməkdir.
