Qida zəhərlənməsi hər kəsin qarşılaşa biləcəyi ən geniş yayılmış sağlamlıq problemlərindən biridir. Qida məhsulları ilə davranış zamanı sadə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Mövzu xüsusilə ABŞ-da çirklənmiş qidaların istifadəsi ilə əlaqələndirilən siklosporiaz adlı parazitar infeksiyanın yayılması fonunda aktuallaşıb.
Penn State Health tibb müəssisəsinin infeksionisti və Pensilvaniya Dövlət Universitetinin Tibb Kollecinin dosenti Punam Bay qida infeksiyalarının səbəbləri, diqqət yetirilməli simptomlar və hansı hallarda həkimə müraciət edilməsinin vacibliyi barədə danışıb.
Qida infeksiyası nədir?
Qida infeksiyaları və ya qida zəhərlənməsi adi virus mənşəli mədə-bağırsaq infeksiyalarından fərqlənir, baxmayaraq ki, əlamətləri oxşardır. Bu xəstəliklər bakteriya, virus, parazit və ya mikroorqanizmlərin ifraz etdiyi toksinlərlə çirklənmiş qidaların qəbulu nəticəsində yaranır.
Belə infeksiyaların ən çox rast gəlinən mənbələrindən biri yarpaqlı tərəvəzlərdir. ABŞ-da hazırda müşahidə olunan siklosporiaz halları məhz çirklənmiş aysberq kahısı ilə əlaqələndirilir.
Bununla yanaşı, ən ağır və ölümcül qida zəhərlənmələri adətən çirklənmiş ət və quş əti məhsulları ilə bağlı olur. Gigiyena qaydalarının pozulması, qidanın kifayət qədər bişirilməməsi, çarpaz çirklənmə və düzgün saxlanmaması yoluxma riskini artırır.
Əlamətləri hansılardır?
Punam Bayın sözlərinə görə, qida zəhərlənmələri iki əsas qrupa bölünür.
Birinci qrup qidada əvvəlcədən mövcud olan toksinlərin qəbulundan yaranır. Bu halda ürəkbulanma, qusma və ishal yeməkdən bir neçə saat sonra başlayır və adətən 24 saat ərzində keçir. Əksər hallarda istirahət və maye qəbulu kifayət edir. Lakin güclü qarın ağrısı, yüksək hərarət, qanlı ishal və ya ciddi susuzlaşma yaranarsa, dərhal həkimə müraciət edilməlidir.
İkinci qrup isə viruslar, parazitlər (o cümlədən Cyclospora) və ya Salmonella, Shigella və Escherichia coli (E. coli) kimi bakteriyalar tərəfindən törədilir. Bu infeksiyalar daha ağır keçir, qanlı ishal və şiddətli qarın ağrısı yarada bilər, bəzi hallarda antibiotik müalicəsi tələb olunur.
Siklosporiaz üçün xarakterik əlamətlər bunlardır:
uzunmüddətli sulu ishal;
qarında spazmlar;
köp;
ürəkbulanma;
güclü yorğunluq;
çəki itkisi.
Qida zəhərlənməsinin qarşısını necə almaq olar?
Mütəxəssislərin fikrincə, ən effektiv profilaktika şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməkdir.
Yemək hazırlamazdan əvvəl əlləri yaxşı yuyun.
Qidaları kifayət qədər bişirin.
Tez xarab olan məhsulları vaxtında soyuducuya yerləşdirin.
İsti yeməkləri isti, soyuq məhsulları isə soyudulmuş vəziyyətdə saxlayın.
Həkim Bay qeyd edir ki, çirklənmiş qidalar hər zaman xarici görünüşünə və ya qoxusuna görə seçilmir. Təzə meyvə və tərəvəzlərin yuyulması bütün bakteriya, virus və parazitləri tam məhv etməsə də, yoluxma riskini azaldır.
Hazırkı siklosporiaz epidemiyası ilə əlaqələndirilən kahı satışdan çıxarılsa da, səhiyyə orqanları digər məhsulların da yoluxma mənbəyi olub-olmadığını araşdırırlar.
Qida zəhərlənməsi zamanı nə etmək lazımdır?
Yüngül hallarda simptomatik müalicə tövsiyə olunur.
Bunun üçün:
- bol maye qəbul edin;
- elektrolitli içkilərdən istifadə edin;
- az-az, lakin tez-tez su için;
- asan həzm olunan qidalar (düyü, banan, suxarı, tost və s.) qəbul edin;
- kifayət qədər istirahət edin.
Əgər təzə tərəvəz, meyvə və ya salat qəbul etdikdən sonra uzun müddət sulu ishal davam edirsə və siklosporiazdan şübhələnirsinizsə, mütləq həkimə müraciət edin. Xəstəliyin əlamətləri adətən yoluxmuş qida qəbulundan 1–2 həftə sonra meydana çıxır. Diaqnoz laboratoriyada nəcis analizinin nəticələri ilə təsdiqlənir.
Diaqnoz təsdiqləndikdən sonra siklosporiaz adətən 10–14 gün müddətində sulfametoksazol/trimetoprim kombinasiyalı antibiotiki ilə müalicə olunur. Bu preparata allergiyası olan xəstələr üçün həkim alternativ müalicə seçə bilər.
Səbəbindən asılı olmayaraq qanlı ishal, yüksək hərarət, uzun sürən və ya güclü qusma, şiddətli qarın ağrısı, susuzlaşma əlamətləri zamanı təcili tibbi yardım vacibdir.
