Təxminən 66 milyon il əvvəl Yerə düşən nəhəng asteroid planet tarixinin ən böyük fəlakətlərindən birinə səbəb olub. Bu hadisə nəticəsində canlı növlərinin təxminən 75 faizi, o cümlədən dinozavrlar məhv olub.
Lakin yeni elmi araşdırmalar göstərir ki, həmin asteroid təkcə kütləvi məhvə deyil, həm də həyatın yenidən inkişafı üçün əlverişli şəraitin yaranmasına səbəb ola bilərdi.
Alimlər Meksikanın Yukatan yarımadasında yerləşən Çikşulub (Chicxulub) kraterini araşdırarkən müəyyən ediblər ki, asteroid zərbəsindən qısa müddət sonra burada mikroorqanizmlərin inkişafı üçün uyğun mühit formalaşıb. Araşdırma həmçinin belə kosmik toqquşmaların Yerin erkən tarixində həyatın yaranmasına təkan vermiş ola biləcəyi ehtimalını gücləndirir.
Çikşulub kraterinin sirri
Çikşulub krateri Yerin kosmik cisimlə toqquşmasının ən məşhur izlərindən biri hesab olunur. Diametri 10–15 kilometr olan asteroid atmosferi keçərək indiki Meksika körfəzi yaxınlığında Yerə çırpılıb.
Məhz bu hadisənin dinozavrların və çoxsaylı digər canlı növlərinin məhvinə səbəb olduğu qəbul edilir.
Alimlər uzun illər kraterin mərkəzində yerləşən qeyri-adi dağ silsiləsinin necə yarandığını və toqquşmadan sonrakı ilk dövrdə burada hansı proseslərin getdiyini araşdırmağa çalışıblar.
Bu məqsədlə 2016-cı ildə Beynəlxalq Okean Tədqiqatları Proqramı çərçivəsində kraterdə 1300 metrdən artıq dərinlikdə qazıntılar aparılıb və yüzlərlə qaya nümunəsi götürülüb.
Həyat gözləniləndən tez qayıdıb
Tədqiqatçılar burada tam ekoloji məhvolma izləri tapacaqlarını düşünsələr də, nəticələr onları təəccübləndirib.
Kraterin üst qatlarında qədim mikroorqanizmlərin qalıqları, həmçinin qurdların və kiçik xərçəngkimilərin fəaliyyət izləri aşkarlanıb. Qaya nümunələrinin analizi göstərib ki, asteroid zərbəsindən cəmi 30 min il sonra həmin ərazidə artıq aktiv bioloji sistem mövcud olub.
London İmperial Kollecinin geofiziki Coanna Morqan bildirib ki, nəticələr gözlənilənin tam əksini göstərib: “Zərbədən sonra bu ərazi kifayət qədər qısa müddətdə həyat üçün əlverişli mühitə çevrilmişdi.”
Asteroidlər həyatın yaranmasına kömək etmiş ola bilər
Alimlər hesab edirlər ki, kraterin daxilində yaranmış hidrotermal sistemlər bu prosesdə mühüm rol oynayıb.
Toqquşmadan sonra qızmış qayalar 100 min ildən çox 300 dərəcədən yüksək temperaturda qalıb. Dəniz suyu bu isti süxurlar arasından keçərək müasir okean dibindəki hidrotermal mənbələrə bənzər şərait yaradıb.
Məhz belə mühitlər qədim həyat formalarının yaranması üçün ən əlverişli yerlərdən biri hesab edilir.
Araşdırma asteroid toqquşmaları nəticəsində həyatın yarana biləcəyi ilə bağlı elmi fərziyyəni də gücləndirir. Bu nəzəriyyəyə görə, Yerin ilk yüz milyonlarla ili ərzində baş verən intensiv asteroid yağışları istilik, su və mineralların birləşdiyi təbii “kimyəvi laboratoriyalar” formalaşdırıb.
Edinburq Universitetinin astrobioloqu Çarlz Kokell hesab edir ki, erkən Yer faktiki olaraq nəhəng prebiotik reaktor olub və asteroid kraterləri mürəkkəb üzvi molekulların yaranmasına şərait yaradıb.
Asteroidlər təkcə məhv etmir
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu hipoteza hələ tam sübut olunmayıb və həyatın okean dibindəki hidrotermal mənbələrdə yaranması kimi digər nəzəriyyələr də qüvvədə qalır.
Bununla belə, Çikşulub krateri üzərində aparılan tədqiqatlar asteroidlərin Yer tarixindəki roluna baxışı dəyişib.
ABŞ-ın Purdue Universitetinin geofiziki Cey Meloşun sözlərinə görə, asteroidlər həm məhv edir, həm də yeni imkanlar yaradır.
Onun fikrincə, Çikşulub zərbəsi dinozavrların dövrünü sona çatdırsa da, sonradan məməlilərin inkişafı və Yer üzündə yeni həyat mərhələsinin başlanması üçün şərait formalaşdırıb.
Beləliklə, alimlər hesab edirlər ki, dinozavrların məhvinə səbəb olan bu kosmik fəlakət eyni zamanda Yer üzündə həyatın yenidən inkişafına, hətta bəlkə də həyatın yaranmasına aparan proseslərdən biri olmuş ola bilər.
