Dünyanın böyük şəhərləri yaxın onilliklərdə indiki görünüşünü və həyat tərzini ciddi şəkildə dəyişə bilər. Səbəb yalnız texnologiyanın sürətlə inkişaf etməsi deyil. İqlim dəyişiklikləri, temperaturun yüksəlməsi, su qıtlığı, enerji tələbatının artması və əhali sıxlığının çoxalması şəhərlərin planlaşdırılmasına yeni yanaşma tələb edir.
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri odur ki, gələcəyin şəhəri yalnız daha çox bina və yol tikilən məkan olmayacaq. Şəhərlər insanları istilik, su qıtlığı, daşqın və enerji böhranı kimi risklərdən qorumağa uyğunlaşdırılmalı olacaq.
Şəhərlərdə istilik təhlükəsi artacaq
Gələcəkdə böyük şəhərlərin qarşılaşacağı əsas problemlərdən biri həddindən artıq isti hava ola bilər.
Asfalt, beton və şüşə ilə örtülmüş ərazilər günəş enerjisini toplayır və gecə saatlarında belə istiliyi saxlayır. Bu hadisə “şəhər istilik adası” effekti kimi tanınır.
Bu səbəbdən şəhərsalma zamanı ağacların və yaşıllıq ərazilərinin artırılması, kölgəliklərin yaradılması, binaların dam və fasadlarının istiliyi daha az udan materiallardan hazırlanması daha böyük əhəmiyyət qazana bilər.
Gələcək şəhərlərində parklar sadəcə istirahət yeri deyil, həm də istidən qorunma infrastrukturu funksiyası daşıya bilər.
Su şəhərlərin ən qiymətli resurslarından birinə çevrilə bilər
İqlim dəyişiklikləri və əhali artımı su ehtiyatlarına təzyiqi artırır.
Bəzi şəhərlərdə gələcəkdə içməli suyun təminatı əsas strateji məsələlərdən birinə çevrilə bilər. Buna görə yağış sularının toplanması, tullantı sularının təmizlənərək yenidən istifadəsi və su itkilərinin azaldılması kimi texnologiyalar daha geniş tətbiq oluna bilər.
Yeni binalarda suya qənaət edən sistemlərin quraşdırılması da adi praktikaya çevrilə bilər.
Şəhərlərin enerji sistemi dəyişəcək
Elektrikli avtomobillərin, kondisionerlərin, məlumat mərkəzlərinin və digər enerji tutumlu texnologiyaların sayının artması elektrikə olan tələbatı yüksəldir.
Bu isə şəhərlərin enerji sistemlərinin daha çevik olmasını tələb edir.
Gələcəyin binalarında günəş panelləri, enerji saxlama batareyaları və ağıllı enerji idarəetmə sistemləri daha çox istifadə oluna bilər. Bina yalnız enerji istehlak edən obyekt deyil, müəyyən hallarda enerji istehsal edən sistemə də çevrilə bilər.
Avtomobillər şəhərdən tədricən sıxışdırıla bilər
Daha bir böyük dəyişiklik nəqliyyatla bağlıdır.
Şəhərlərin böyüməsi avtomobil sayının artmasına, bununla yanaşı tıxac, səs-küy və hava çirkliliyinə səbəb olur. Buna görə bəzi şəhərlərdə gələcəkdə şəxsi avtomobildən daha çox ictimai nəqliyyata, velosipedə və piyada hərəkətinə üstünlük verilməsi gözlənilir.
Elektrikli avtomobillərin yayılması havanın çirklənməsini azaltmağa kömək edə bilər, lakin şəhər problemlərini tam həll etməyəcək. Çünki yol sahəsi, parklanma və tıxac məsələləri avtomobilin elektriklə işləməsindən asılı olmayaraq qalır.
“Ağıllı şəhər” anlayışı genişlənəcək
Gələcəyin şəhərlərində sensorlar və süni intellekt şəhər infrastrukturunun idarə edilməsində daha böyük rol oynaya bilər.
Məsələn, ağıllı sistemlər:
- tıxacları real vaxtda izləyə;
- elektrik istehlakını optimallaşdıra;
- su sızmalarını aşkar edə;
- küçə işıqlandırmasını avtomatik tənzimləyə;
- tullantıların toplanmasını optimallaşdıra;
- fövqəladə hallara daha sürətli reaksiya verə bilər.
Bu texnologiyalar şəhərin daha səmərəli idarə olunmasına imkan versə də, şəxsi məlumatların qorunması məsələsini də gündəmə gətirir.
Şəhərlərdə yeni memarlıq formalaşa bilər
İqlim risklərinin artması binaların görünüşünə də təsir edə bilər.
Gələcəyin binalarında daha çox yaşıllıq, kölgələndirmə, təbii havalandırma və istilik izolyasiyası nəzərdə tutula bilər. Damlar yalnız texniki konstruksiya deyil, həm də bağ, günəş enerjisi stansiyası və yağış suyunun toplandığı məkan kimi istifadə edilə bilər.
Bəzi şəhərlərdə isə daşqın riskinə qarşı binaların və yolların xüsusi şəkildə layihələndirilməsi lazım gələcək.
Ən böyük dəyişiklik insanın şəhərlə münasibətində ola bilər
Gələcəyin şəhəri yalnız daha çox texnologiyaya sahib şəhər olmayacaq. Əsas məqsəd insanların dəyişən iqlim və resurs çatışmazlığı şəraitində daha təhlükəsiz və rahat yaşamasını təmin etmək olacaq.
Bu baxımdan yaxın illərdə şəhər planlaşdırılmasında əsas suallar belə olacaq:
Harada bina tikək? Nə qədər bina tikək? Şəhərdə nə qədər avtomobil ola bilər? Su və enerji necə qorunmalıdır? İnsanları həddindən artıq istidən necə müdafiə etmək olar?
Bu sualların cavabları isə gələcəyin şəhərlərinin necə görünəcəyini müəyyənləşdirəcək.
Bir sözlə, dünyanın şəhərləri artıq yalnız əhalinin artımına deyil, iqlim və resurs risklərinə də uyğunlaşmağa məcburdur. Gələcəyin şəhəri daha yaşıl, daha texnoloji və daha enerjiyə qənaətcil ola bilər. Lakin bunun üçün şəhərsalma yanaşmasının indidən dəyişdirilməsi lazım gələcək.
