Balıqçılıq qədimdən insanların qida və gəlir mənbələrindən biri olub. Bu gün isə sektor yalnız balıq tutmaqdan ibarət deyil. Milyonlarla insanın məşğulluğu, ərzaq təhlükəsizliyi, sahil icmalarının gəlirləri və okeanların ekoloji vəziyyəti bir-biri ilə əlaqəlidir.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, 2022-ci ildə dünya üzrə balıqçılıq və akvakultura istehsalı 223,2 milyon tona çatıb. Bunun 92,3 milyon tonu ov balıqçılığının payına düşüb. Eyni zamanda, ilk dəfə akvakultura su heyvanlarının istehsalında ov balıqçılığını geridə qoyub.
Dənizdən daha çox balıq tutmaq çıxış yolu deyil
Balıqçılıqda əsas problemlərdən biri ehtiyatların bərpa olunma sürəti ilə ovun intensivliyi arasındakı balansdır.
FAO-nun məlumatına görə, 2021-ci ildə qiymətləndirilən dəniz balığı ehtiyatlarının 62,3 faizi bioloji baxımdan davamlı səviyyədə ovlanıb. Bu o deməkdir ki, əhəmiyyətli sayda ehtiyat artıq davamlı ovlanma həddindən kənardadır.
2025-ci ildə FAO tərəfindən açıqlanan daha geniş qiymətləndirmədə isə dünya üzrə dəniz balığı ehtiyatlarının 64,5 faizinin bioloji baxımdan davamlı səviyyədə istismar edildiyi, 35,5 faizinin isə həddindən artıq ovlandığı göstərilib.
Akvakultura niyə böyüyür?
Balıq və digər su məhsullarına tələbat artdıqca onların hamısını yalnız dəniz və çaylardan əldə etmək mümkün deyil. Buna görə də balıqçılığın alternativi kimi akvakultura – balıqların və digər su canlılarının nəzarətli şəraitdə yetişdirilməsi – sürətlə inkişaf edir.
FAO bildirir ki, 2022-ci ildə akvakultura ilk dəfə su heyvanlarının qlobal istehsalında ov balıqçılığını keçib. Bu dəyişiklik gələcək ərzaq tələbatının ödənilməsində yetişdirilən balığın rolunun artacağını göstərir.
Balıqçının gələcəyi dənizin gələcəyindən asılıdır
Balıqçılıq yalnız iqtisadi fəaliyyət deyil. Dəniz ekosisteminin vəziyyəti pisləşdikcə balıq ehtiyatlarının azalması sahilboyu yaşayan icmaların gəlirlərinə də təsir edə bilər.
Ona görə gələcəyin balıqçılığı daha çox tutmaqdan deyil, ehtiyatları qorumaqdan keçəcək. Səmərəli idarəetmə, elmi monitorinq, qanunsuz ovla mübarizə və akvakulturanın düzgün inkişafı bu sahənin əsas istiqamətlərindən olacaq.
Balıq süfrəyə gəlməzdən əvvəl uzun bir ekosistem və iqtisadi zəncirdən keçir. Həmin zəncirin ən vacib halqası isə dənizlərin özüdür.
