2027-ci ildə dövlət büdcəsindən səhiyyəyə 2 milyard 82,6 milyon manat ayrılması planlaşdırılır. Bu, 2026-cı ilin göstəricisindən 58,3 milyon manat və ya 2,9 faiz çoxdur.
Bəs əlavə 58 milyon manat vətəndaş üçün nə deməkdir – daha əlçatan müayinə, daha az xərc, dərman təminatı, yoxsa dövlət xəstəxanalarında xidmət keyfiyyətinin artması?
Azpost.info bildirir ki, Maliyyə Nazirliyinin 2027-ci il dövlət və icmal büdcələrinin ilkin göstəricilərinə dair məlumatına görə, gələn il dövlət büdcəsinin səhiyyə xərcləri 2 milyard 82,6 milyon manat nəzərdə tutulur. İcmal büdcədə isə səhiyyə xərclərinin 3 milyard 962,8 milyon manat olacağı proqnozlaşdırılır. Rəqəmlər hələ yekun deyil və büdcə layihəsinin müzakirəsi zamanı dəyişə bilər.
Amma vətəndaş üçün əsas məsələ milyardların məbləği deyil.
Əsas sual budur: xəstə olanda onun cibindən çıxan pul azalacaqmı?
58 milyon manatlıq artımın ünvanı kim olacaq?
2026-cı ildə dövlət büdcəsində səhiyyəyə 2 milyard 24,3 milyon manat ayrılmışdı. Bu vəsaitin böyük hissəsi səhiyyə proqramları və digər tədbirlərin, o cümlədən icbari tibbi sığorta fonduna ayrılan vəsaitlərin maliyyələşdirilməsinə yönəldilib.
2027-ci ildə isə səhiyyə xərclərinin 2 milyard 82,6 milyon manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Yəni artım təxminən 58,3 milyon manatdır.
Lakin bu artımı avtomatik olaraq “vətəndaşın səhiyyəyə xərci 58 milyon manat azalacaq” kimi qəbul etmək olmaz. Çünki səhiyyə büdcəsinin artması ilə ailələrin tibbi xidmətlərə görə faktiki ödədiyi məbləğ arasında birbaşa bərabərlik yoxdur.
Burada əsas mexanizmlərdən biri icbari tibbi sığortadır.
İcbari tibbi sığorta nəyi pulsuz edir?
İcbari tibbi sığortanın əsas məqsədlərindən biri vətəndaşın səhiyyə xərcləri ilə bağlı maliyyə yükünü azaltmaqdır. Hazırda Xidmətlər Zərfinə ilkin tibbi-sanitariya yardımı, təcili və təxirəsalınmaz yardım, laboratoriya, radioloji, fizioterapiya, cərrahi və stasionar terapevtik xidmətlər daxil olmaqla minlərlə tibbi xidmət daxildir. Vətəndaş bu xidmətlərdən dövlət tibb müəssisələrində sığorta çərçivəsində yararlana bilər.
Lakin burada mühüm bir məqam var: Xidmətlər Zərfinə daxil olmayan xidmətlərin pulunu vətəndaş özü ödəyir. Məsələn, stomatoloji xidmətlər, kosmetik prosedurlar, plastik cərrahiyyə və süni mayalanma kimi bir sıra xidmətlər sığorta təminatına daxil deyil. Deməli, dövlət səhiyyəyə daha çox pul ayırsa da, vətəndaşın real tibbi xərci yalnız büdcə artımı ilə müəyyənləşmir.
Ən böyük dəyişiklik dərmanlarda gözlənilir
Vətəndaşın səhiyyə xərcləri içərisində dərman xüsusi yer tutur.
Çünki xəstəxanada müayinə və ya əməliyyatın sığorta hesabına qarşılanması bir məsələdir, xəstənin evə yazıldıqdan sonra aylarla dərman alması başqa məsələ.
2026-cı ilin büdcə müzakirələri zamanı bildirilib ki, icbari tibbi sığorta çərçivəsində ürək-damar xəstəliklərinin ambulator müalicəsi üçün dərman vasitələrinin sığorta ödənişləri 2026-cı ildən həyata keçiriləcək. Mədə-bağırsaq xəstəlikləri üçün bu mexanizmin 2028-ci ildən, tənəffüs sistemi xəstəlikləri üçün isə 2029-cu ildən tətbiqi nəzərdə tutulub. Həmçinin uşaqlarda və yeniyetmələrdə onkoloji xəstəliklərin müalicəsi ilə bağlı xidmətlərin 2027-ci ildən Xidmətlər Zərfinə daxil edilməsi məqsədilə layihə hazırlanması bildirilib.
Bu baxımdan 2027-ci ilin səhiyyə büdcəsinin vətəndaş üçün ən mühüm göstəricilərindən biri yalnız xəstəxanalara ayrılan pul deyil, dərman və ambulator müalicə təminatının nə qədər genişlənəcəyidir.
Dövlət xəstəxanasına gedən vətəndaş nə qazanır?
İcbari tibbi sığortanın mühüm üstünlüklərindən biri odur ki, vətəndaş dövlət tibb müəssisəsində lazım olan xidmətin göstərilməsi mümkün olmadıqda müqaviləli özəl tibb müəssisəsinə göndəriş ala bilər. Göndəriş əsasında Xidmətlər Zərfinə daxil olan xidmətlər vətəndaş üçün ödənişsizdir. Ancaq göndəriş olmadan birbaşa müqaviləli özəl klinikaya müraciət edilərsə, xidmətin dəyəri vətəndaşın hesabına düşə bilər.
Bu qayda vətəndaşın cibindən çıxan pul baxımından çox vacibdir.
Çünki eyni tibbi xidmət üçün “sığorta ilə” və “öz hesabına” ödəmə arasında ciddi fərq yarana bilər.
Amma vətəndaşın problemi yalnız müalicənin qiyməti deyil
Səhiyyədə vətəndaşın qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri də xidmətə çatımlılıqdır. Həkimə vaxtında düşmək, müayinə üçün növbə gözləməmək, lazımi cihazın və ya mütəxəssisin olması, bölgələrdə tibbi xidmətin səviyyəsi, dərmanın əlçatanlığı – bütün bunlar səhiyyəyə ayrılan pulun vətəndaşa necə çevrildiyini müəyyənləşdirir.
İcbari tibbi sığorta üzrə rəsmi məlumatlarda ixtisaslı ambulator xidmət üçün göndəriş verildikdən sonra tibbi xidmətin gözləmə müddətinin 14 gündən çox olmaması nəzərdə tutulur. Yəni gələcəkdə əsas göstəricilərdən biri sadəcə “səhiyyəyə neçə milyard manat ayrıldı?” deyil, “bu pulla vətəndaş nə qədər tez və keyfiyyətli xidmət aldı?” sualı olacaq.
İcbari tibbi sığortanın özündə də böyük pul dövriyyəsi var
2025-ci ilin nəticələrinə görə İcbari Tibbi Sığorta Fondunun gəlirləri 2 milyard 7,7 milyon manat, xərcləri isə 2 milyard 420,2 milyon manat olub. Fondun xərcləri arasında xəstəliklər üzrə icbari tibbi sığorta ödənişləri və dotasiyalar 1 milyard 466,7 milyon manat, TƏBİB tabeliyində olmayan tibb müəssisələrinə görə sığorta ödənişləri isə 451,6 milyon manat təşkil edib.
Bu rəqəmlər göstərir ki, səhiyyənin maliyyələşdirilməsində söhbət yalnız xəstəxanaların saxlanmasından getmir. Dövlət faktiki olaraq tibbi xidmətlərin böyük alıcısına çevrilir. 2026-cı il üzrə icbari tibbi sığorta fondunun xərclərində isə TƏBİB tabeliyindəki və Naxçıvandakı tibb müəssisələri üzrə icbari tibbi sığorta ödənişləri və dotasiya üçün 1,605 milyard manat, ümumi icbari tibbi sığorta ödənişləri və dotasiya üçün isə 2,526 milyard manat nəzərdə tutulub.
Ekspert baxımından əsas sual: pulun həcmi, yoxsa nəticə?
Səhiyyə iqtisadiyyatında əsas məsələ ayrılan vəsaitin özü deyil, onun hansı nəticəni yaratmasıdır.
Ekspert yanaşmasında 2027-ci il büdcəsi qiymətləndirilərkən ən azı beş göstəriciyə baxmaq lazım gələcək:
Birincisi: vətəndaşın cibindən çıxan orta tibbi xərc.
İkincisi: icbari sığorta ilə qarşılanan xidmətlərin real həcmi.
Üçüncüsü: dövlət xəstəxanalarında gözləmə müddəti və xidmət keyfiyyəti.
Dördüncüsü: dərman təminatının genişlənməsi.
Beşincisi: bölgələrdə tibbi xidmətlərin əlçatanlığı.
Bu göstəricilər yaxşılaşmırsa, səhiyyə büdcəsinin 2,08 milyard manata yüksəlməsi vətəndaşın gündəlik həyatında yalnız büdcə statistikasında görünən artım olaraq qala bilər. Əksinə, həmin vəsait müayinə, əməliyyat, dərman, diaqnostika və müalicəyə görə ailələrin ödədiyi məbləği aşağı salırsa, artımın real sosial effekti yaranır.
Vətəndaş üçün 2027-ci ilin əsas sualı
Dövlət səhiyyəyə 2 milyarddan artıq vəsait ayırır. İcbari tibbi sığorta sistemi minlərlə xidməti əhatə edir. Dövlət tibb müəssisəsində xidmət mümkün olmadıqda özəl klinikaya göndəriş mexanizmi də mövcuddur.
Amma bütün bunların sonunda vətəndaşın verəcəyi ən sadə sual dəyişmir: “Mən xəstələnəndə nə qədər pul ödəyəcəyəm?”
2027-ci il səhiyyə büdcəsinin vətəndaş üçün əsl ölçüsü də məhz bu sualın cavabında olacaq. Çünki səhiyyəyə ayrılan milyardların əsas nəticəsi yalnız yeni avadanlıq, yeni proqram və ya büdcə hesabatında rəqəm deyil. Əsas nəticə xəstənin daha az pul ödəməsi, daha tez həkimə çatması və lazım olan müalicəni vaxtında ala bilməsidir.
Samir Abdulla
