DNT adətən ikiqat spiral şəklində təsəvvür olunur. Lakin bu molekul daha qeyri-adi strukturlar da yarada bilir. Tədqiqatçılar ilk dəfə insan qan plazmasında G-kvadruplekslər kimi tanınan mürəkkəb birləşmələrin mövcudluğuna dair birbaşa biokimyəvi sübutlar əldə ediblər.
Bu barədə ScienceAlert portalı məlumat yayıb.
Tədqiqatçılar G-kvadrupleksləri, yaxud G4-ləri araşdırıblar. Bunlar nuklein turşularının kompakt, dörd zəncirli strukturlarıdır. Onların yaranması genetik kodun dörd əsas “hərfindən” biri olan quaninlə bağlıdır. Dörd belə əsas birləşərək kvadrata bənzər struktur yarada, daha sonra isə ayrı-ayrı strukturlar bir-biri ilə birləşə bilər.
G4 strukturları əvvəllər də birbaşa hüceyrələrin daxilində aşkar edilmişdi. Yeni araşdırmada isə alimlər bu strukturları insan qan plazmasından birbaşa ayrılmış genetik materialda da müəyyən etdiklərini bildiriblər.
Qan dövranında daim kiçik nuklein turşusu fraqmentləri olur. Bunlar, digər səbəblərlə yanaşı, hüceyrələrin parçalanması və ölməsi nəticəsində yaranır. İndiyədək bu fraqmentlər araşdırılarkən əsas diqqət DNT-nin ardıcıllığına, fraqmentlərin uzunluğuna və mənşəyinə yönəldilib. Yeni araşdırmanın müəllifləri isə hesab edirlər ki, bu molekulların bioloji əhəmiyyəti onların məkan quruluşu ilə də bağlı ola bilər.
G4-ləri müəyyən etmək və nümunələrin hazırlanması zamanı onları zədələməmək üçün tədqiqatçılar qızdırmadan və ənənəvi ekstraksiya prosedurlarından imtina edərək daha yumşaq emal üsulundan istifadə ediblər.
Strukturların mövcudluğu iki müstəqil üsulla yoxlanılıb. Birinci halda G4-ləri tanıya bilən anticisimdən, ikinci halda isə onlarla birləşdikdə işıq saçan xüsusi flüoresan birləşmədən istifadə olunub. Hər iki üsul uyğun siqnalın mövcudluğunu göstərib.
Lakin nəticələr hələlik aşkar edilən strukturların DNT-yə, yoxsa RNT-yə aid olduğunu müəyyən etməyə imkan vermir. Nuklein turşularının hər iki növü G-kvadruplekslər yarada bilir. Təcrübədə istifadə olunan üsullar isə ilkin molekulu deyil, birbaşa onun formasını müəyyən edir.
Növbəti mərhələdə alimlər nümunələri ayrı-ayrılıqda DNT-ni və RNT-ni parçalayan fermentlərlə emal etməyi planlaşdırırlar. Bu, G4 strukturlarının mənşəyini müəyyənləşdirməyə kömək etməlidir. Bundan başqa, tədqiqatçılar bu molekulların hansı toxumalardan qan dövranına daxil olduğunu və hansı şəraitdə dörd zəncirli vəziyyətə keçdiyini də araşdırmalıdırlar.
Bu kəşf onkoloji tədqiqatlar üçün faydalı ola bilər. G4 strukturları genlərin tənzimlənməsi ilə əlaqəlidir və bəzi şişlərdə daha çox rast gəlinir. Buna görə onların qanda analiz edilməsi xərçənglə bağlı müəyyən məlumatlar verə bilər.
Lakin alimlər vurğulayırlar ki, bu üsuldan xərçəng diaqnostikası üçün istifadə etmək hələ tezdir.
N.Talıblı
