Göydə ildırım çaxanda əvvəl parlaq işığı görür, bir neçə saniyə sonra isə gurultunu eşidirik. Bu, gündəlik həyatda dəfələrlə müşahidə etdiyimiz hadisədir. Amma bunun səbəbi ildırımın səs yaratması ilə yanaşı, işığın və səsin fərqli sürətlə yayılmasıdır.
ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının məlumatına görə, ildırım ətrafındakı havanı saniyənin çox kiçik hissəsində təxminən 30 min dərəcəyə qədər qızdıra bilər. Bu temperatur Günəşin səth temperaturundan təxminən beş dəfə yüksəkdir.
Bəs ildırım necə yaranır?
Buludun içində nə baş verir?
Gurultulu buludların daxilində güclü hava axınları olur. Su damcıları yuxarı qalxır, yüksəkdə donur, buz kristalları və dolu ilə toqquşmalar baş verir. Bu proseslər nəticəsində elektrik yüklərinin ayrılması yaranır.
Buludun müxtəlif hissələrində müsbət və mənfi elektrik yükləri toplanır. Elektrik sahəsi kifayət qədər gücləndikdə atmosferin izolyasiya xüsusiyyəti pozulur və elektrik boşalması baş verir.
Bu boşalma ildırım kimi görünür.
Gurultu necə yaranır?
İldırım kanalı ətrafındakı havanı son dərəcə sürətlə qızdırır. Qızan hava qəfil genişlənir və zərbə dalğası yaradır. Biz həmin dalğanı gurultu kimi eşidirik.
İşıq səsdən qat-qat sürətlə yayıldığı üçün ildırımı əvvəl görürük.
Bu xüsusiyyətdən ildırımın təxmini məsafəsini hesablamaq üçün də istifadə etmək mümkündür. NOAA-nın məlumatına görə, səs təxminən 1 mil məsafəni 5 saniyəyə qət edir. Yəni ildırım çaxandan gurultuya qədər keçən saniyələri saymaqla fırtınanın təxminən nə qədər uzaqda olduğunu müəyyənləşdirmək olar.
Məsələn, ildırım işığından 10 saniyə sonra gurultu eşidilirsə, məsafə təxminən 2 mil, yəni 3,2 kilometr civarında ola bilər.
Ən təhlükəli səhv
İldırım zamanı yağışın birbaşa üzərinizə yağmasını gözləmək təhlükəlidir. NOAA bildirir ki, ildırım yağış yağmayan əraziyə də çata bilər.
Əgər göy gurultusu eşidilirsə, təhlükəsiz qapalı məkana keçmək lazımdır. NOAA-nın tövsiyəsinə görə, son gurultudan sonra ən azı 30 dəqiqə gözləmək daha təhlükəsizdir.
Beləliklə, adi görünən bir ildırım çaxması əslində atmosferdə çox böyük enerji boşalmasıdır: havanı təxminən 30 min dərəcəyə qədər qızdırır, zərbə dalğası yaradır və biz onun işığını səsindən saniyələr əvvəl görürük.
