Azərbaycanda adambaşına ildə orta hesabla 44,9 kiloqram ət və ət məhsulu istehlak edilir. Bu rəqəmi dörd nəfərlik ailəyə tətbiq etdikdə ortaya kifayət qədər böyük bir rəqəm çıxır: orta hesabla 179,6 kiloqram ət və ət məhsulu.
Bəs bu qədər ət ailənin büdcəsinə neçəyə başa gəlir?
Dövlət Statistika Komitəsinin 2024-cü il məlumatına görə, Azərbaycanda adambaşına illik ət və ət məhsulları istehlakı 44,9 kiloqram olub. Bu, ayda təxminən 3,7 kiloqram, gündə isə 123 qram deməkdir.
Deməli, dörd nəfərlik ailənin statistik orta göstərici ilə illik ət istehlakı:
44,9 × 4 = 179,6 kiloqram
Aylıq göstərici isə təxminən 15 kiloqram edir.
Ailənin ət səbətində nə var?
Rəsmi statistikada 2024-cü ildə adambaşına düşən istehlakın əsas hissəsini quş əti, mal əti və qoyun-keçi əti təşkil edib.
Adambaşına illik göstərici:
Quş əti – 18,1 kq
Mal əti – 16,9 kq
Qoyun və keçi əti – 9,1 kq
Donuz əti – 1 kq
Dörd nəfərlik ailə üçün bu göstəriciləri hesablasaq, il ərzində təxminən 72,4 kq quş əti, 67,6 kq mal əti, 36,4 kq qoyun və keçi əti, 4 kq donuz əti alınır.
Lakin bu, konkret ailənin menyusu deyil, ölkə üzrə adambaşına düşən statistik orta göstəricidir.
Əsas xərc mal və qoyun ətinə düşür
Ailənin ət büdcəsini hesablamaq üçün məhsulların qiyməti əsas rol oynayır. Eyni miqdarda ət istehlak edən iki ailənin xərci seçdikləri ət növünə görə ciddi şəkildə fərqlənə bilər. Məsələn, statistik 179,6 kiloqramlıq illik istehlakın əsas hissəsinin quş əti olması ilə mal və qoyun ətinin üstünlük təşkil etdiyi menyunun xərci eyni olmayacaq.
Buna görə ailə büdcəsini hesablamaq üçün bütün ətləri vahid qiymətlə hesablamaq düzgün nəticə vermir.
Daha real mənzərə üçün statistik istehlak strukturunu şərti orta pərakəndə qiymətlərlə hesablamaq mümkündür.
Məsələn, şərti olaraq quş ətinin orta qiyməti 6 manat, mal ətinin orta qiyməti 14 manat, qoyun və keçi ətinin orta qiyməti 16 manat götürülsə, dörd nəfərlik ailənin illik ət xərci təxminən belə formalaşır:
72,4 kq × 6 manat = 434 manat
67,6 kq × 14 manat = 946 manat
36,4 kq × 16 manat = 582 manat
Bu üç əsas məhsul üzrə ümumi məbləğ təxminən 1 962 manat edir.
Aylıq orta xərc isə təxminən 164 manat alınır.
Burada vacib məqam odur ki, bu rəqəm rəsmi ailə xərci deyil. Sadəcə Dövlət Statistika Komitəsinin adambaşına istehlak göstəricisinin şərti qiymətlərlə hesablanmış nümunəsidir. Real xərc ailənin ət seçiminə, alış yerinə, qiymət dəyişikliklərinə və istehlak həcminə görə fərqlənə bilər.
Ət bahalaşanda ailə büdcəsinə nə qədər təsir edir?
Ətin qiymətində kiçik artım belə il ərzində ailənin xərclərinə ciddi təsir göstərə bilər. Məsələn, ailə ayda 15 kiloqram ət alırsa və orta alış qiyməti şərti olaraq 11 manatdırsa, aylıq xərc 165 manat təşkil edir.
Orta qiymət 1 manat artaraq 12 manata çatarsa, həmin ailənin aylıq xərci 180 manata yüksəlir.
Fərq: 15 manat ayda, 180 manat ildə.
Qiymət artımı 2 manat olarsa, illik əlavə xərc artıq 360 manata çata bilər. Bu səbəbdən ət qiymətlərində dəyişiklik yalnız bazardakı bir məhsulun bahalaşması deyil, ailə büdcəsinin illik strukturuna da təsir edən amildir.
Azərbaycan əti özü istehsal edir, yoxsa idxaldan asılıdır?
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2024-cü ildə Azərbaycanda ət və ət məhsulları üzrə özünütəminetmə səviyyəsi 83,4 faiz olub. Həmin il ölkədə ət və ət məhsullarının istehsalı 386,3 min ton, idxalı isə 78,5 min ton təşkil edib.
Bu da göstərir ki, daxili bazarın təminatında yerli istehsalla yanaşı idxalın da əhəmiyyətli payı var. Ət istehlakının son illərdə artması isə bazarda tələbin yüksək olduğunu göstərir.
Bir ailənin ət hesabı nə qədərdir?
Rəsmi statistik orta göstəricini dörd nəfərlik ailəyə tətbiq etdikdə, belə mənzərə alınır:
4 nəfər – ildə təxminən 180 kq ət
Ayda – təxminən 15 kq
Gündə – ailə üzrə orta hesabla 490 qram
Ailənin real xərci isə ətin növündən və qiymətindən asılıdır.
Əgər ailə daha çox quş əti alırsa, ümumi xərc aşağı düşə bilər. Mal və qoyun ətinin payı artdıqca aylıq büdcəyə düşən yük də yüksəlir. Ona görə Azərbaycan ailəsinin “ət hesabını” yalnız kiloqramla deyil, ət növü + qiymət + aylıq istehlak üçlüyü ilə qiymətləndirmək daha doğru nəticə verir.
Samir Abdulla
