İş, telefon, sosial şəbəkələr, seriallar və gündəlik qayğılar bir çox insanın yuxu vaxtından oğurlayır. Bəziləri isə “həftəsonu yatıb əvəzini çıxaram” düşüncəsi ilə həftə ərzində az yatmağa davam edir. Halbuki yuxu sadəcə istirahət deyil. Orqanizmin bərpası, beyin fəaliyyəti və ürək-damar sistemi üçün vacib fizioloji prosesdir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatına görə, 18–60 yaşlı böyüklər üçün gecə ən azı 7 saat yuxu tövsiyə olunur. 61–64 yaşda bu göstərici 7–9 saat, 65 yaşdan yuxarı insanlarda isə 7–8 saatdır.
Yuxu azalanda nə dəyişir?
Yuxusuzluğun ilk nəticəsi səhər yorğunluğu və diqqətin azalması kimi görünür. Lakin məsələ bununla bitmir. Uzun müddət kifayət qədər yatmamaq yüksək qan təzyiqi, ürək-damar problemləri, piylənmə və diabet kimi sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir. CDC həmçinin yuxu çatışmazlığının yaddaş və konsentrasiyaya mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirir.
2024-cü ilin məlumatlarına əsaslanan CDC hesabatında ABŞ-da böyüklərin 30,5 faizinin orta hesabla sutkada 7 saatdan az yatdığı göstərilib.
Yəni “mən 5–6 saatla da normal işləyirəm” hissi problemin olmadığı anlamına gəlmir. İnsan yuxusuzluğa müəyyən qədər uyğunlaşa bilər, amma diqqət və reaksiya sürətindəki dəyişikliklər gündəlik fəaliyyətə təsir göstərə bilər.
Həftəsonu çox yatmaq kifayətdirmi?
Həftə ərzində yuxunu azaltmaq, bazar günü uzun yatmaqla tam kompensasiya edilə bilməz. CDC yuxu rejiminin mümkün qədər sabit saxlanmasını, həftəsonunda da eyni saatlarda yatıb-durmaq vərdişinin qorunmasını tövsiyə edir.
Buna görə bazar günü gecə saat 02:00–03:00-da yatıb günorta oyanmaq əvəzinə, həftə içindəki rejimə yaxın qalmaq daha məqsədəuyğundur.
Telefon niyə yuxuya mane olur?
Yatmazdan əvvəl uzun müddət parlaq ekran qarşısında qalmaq da yuxu rejimini çətinləşdirə bilər. CDC xüsusilə yatmağa yaxın süni işığın azaldılmasını, səhər isə təbii işıq almağı tövsiyə edir. Gün ərzində fiziki aktivlik də yuxu keyfiyyətinə kömək edə bilər.
Sadə qayda belədir: yataq otağını sərin, qaranlıq və sakit saxlamaq, yatmazdan əvvəl telefon və kompüterdən istifadəni azaltmaq və hər gün təxminən eyni vaxtda yatmaq.
Yuxu itkisini “vaxt qazanmaq” kimi qəbul etmək qısamüddətli üstünlük yarada bilər. Amma uzunmüddətli perspektivdə orqanizmin bərpa imkanlarının azalması bunun əksinə çevrilə bilər.
Bazar günü gec yatıb çox yatmaqdan daha faydalı strategiya həftənin bütün günlərində normal yuxu rejimini qorumaqdır. Əksər böyüklər üçün başlanğıc nöqtəsi gecə ən azı 7 saat keyfiyyətli yuxudur.
